50 năm còn đó một Thị Mầu

Khi ấy và o độ tuổi mười tám, Thanh Trầm chịu khó học vai diễn qua các thà y cô giáo như Dịu Hương, Hoa Tâm, Năm Ngũ. Với giọng hát trời phú và nghệ thuật diễn xuất hồn nhiên, Thanh Trầm cháº³ng bao lâu nổi tiếng với các vai đà o láº³ng, vai độc trong là ng chèo. Sau nà y chị còn đóng nhiửu vai chính trong các vở lớn như Sợi tơ và ng, Những cô thợ dệt, Ni cô Đà m Vân, Mối tình Điện Biên...và đã từng đoạt 3 HCV, 5 HCB; thậm chí chị còn đóng cả phim, thể hiện sự đa tà i của mình, nhưng người xem vẫn mê Thị Mầu của người nghệ sĩ tà i sắc nà y.

Thanh Trầm bồi hồi nhớ lại lời dạy của cố NSND Dịu Hương đã hà ng chục năm qua, đó là việc diễn ra được cái thần của nhân vật, cái hồn của Thị Mầu, chứ không chỉ là những động tác nhuần nhuyễn của kử¹ thuật diễn tấu. Thị Mầu của Thanh Trầm đã vượt qua ấn tượng bấy lâu nay, khán giả nhìn nhận đó là đà o láº³ng thuần nhất, mà đã bắt đầu có sự gửi gắm ý tưởng qua vai diễn, đó là thể hiện khát vọng của tình yêu vượt qua những rà ng buộc của xã hội phong kiến; hướng tới một tương lai.

NSÆ¯T Thanh Trầm

Qua bao ngà y đêm tìm tòi sáng tạo, kết hợp từng chi tiết thể hiện qua nụ cười, ánh mắt cùng các động tác múa quạt, vấn khăn, sửa áo, nghệ sĩ trẻ Thanh Trầm đã tạo nên một không khí mới lạ trên sân khấu, là m rạo rực lòng người. Dường như nhân vật đã cất tiếng nói thay cho cả một lớp người trong xã hội, đó là sự đòi hửi dân chủ và bình đáº³ng trong cuộc sống. Tính tư tưởng ẩn sâu trong Thị Mầu của Thanh Trầm là vậy, mở đầu cho một nghệ thuật diễn xuất biểu cảm qua tư duy hình tượng. áº¤y là ngọn lửa của khát vọng tình yêu. Đây là một cái mốc của một Thị Mầu, đã vượt qua từ cái ngườ¡ng một chiếu chèo dân gian của ông cha một thuở. Thậm chí, có nhà chuyên môn kháº³ng định, vai diễn Thị Mầu của chị đã tạo nên một bản diễn mới và trở thà nh mẫu mực cho nhiửu thế hệ học sinh sau nà y.

Quả nhiên, nghệ sĩ Thanh Trầm đã diễn vai Thị Mầu liên tục 25 năm liửn cho đến khi rời xa ánh đèn nhà nghử năm 1989. Trong thời gian nà y chị đã đi khắp mọi miửn tổ quốc và nhiửu nước trên thế giới, và o nhiửu thời điểm lịch sử quan trọng để biểu diễn, cùng nhiửu vở khác, trong đó không thể thiếu vai Thị Mầu. Nhử tà i năng và sức cống hiến hết lòng vì nghệ thuật, Thanh Trầm được Nhà nước ta phong danh hiệu NSÆ¯T, đợt đầu tiên, năm 1984.

Mặc dù, nói là nghỉ diễn từ năm 1989, nhưng NSÆ¯T Thanh Trầm vẫn tiếp tục học tập và tốt nghiệp đại học vử Lý luận Sân khấu và hăng say tham gia công tác của Hội Sân khấu thủ đô. Đặc biệt chị thường xuyên đi dạy học tại khoa Chèo của trường Đại học SKĐA Việt Nam. Trong đó vai diễn mẫu Thị Mầu của chị đã được truyửn cho nhiửu nghệ sĩ trẻ của các đoà n chèo trên toà n quốc. Hằng năm, nhiửu học sinh khoa chèo Trường Sân khấu Điện ảnh đửu được NSÆ¯T Thanh Trầm truyửn dạy từng chi tiết diễn xuất và nghệ thuật xử lý ngôn ngữ trên sân khấu. Chị thường xuyên nhắc nhở các học trò cần cởi mở trong sáng tạo qua vai nà y, phải truyửn cho nó một sự nồng nà n của tình yêu, cùng những ước vọng lớn trong cuộc sống. Và đặc biệt xác định, người nghệ sĩ sẽ phải thể hiện những ý tưởng và thông điệp nà o, hướng tới người xem qua hình tượng Thị Mầu.

Đáng chú ý, nhiửu học sinh của chị giử đây cũng đã trưởng thà nh và cũng nổi tiếng qua vai mẫu thị Mầu, mà chị đã từng dậy họ. Trong số đó phải kể đến NSÆ¯T Thu Huyửn, NSÆ¯T Thuý Mùi, ở Nhà hát Chèo Hà Nội; hay như nghệ sĩ trẻ ở các Nhà hát khác như Thuý Hạnh, Lâm Thanh, Thuý Là nh, Hương Dịu... Họ đửu đã trưởng thà nh và có nhiửu cống hiến đáng kể trong nghệ thuật chèo. Trong lần Hội diễn Sân khấu gần đây nhất, nghệ sĩ trẻ Thuý Hạnh, người Thái Bình, thuộc Nhà hát chèo Việt Nam, cũng đã là m khán giả ngạc nhiên khi đoạt HCV qua vai Thị Mầu. Đây là một gương mặt chèo mới có tà i thể hiện một hình ảnh Thị Mầu giầu sức sống và có phong cách riêng. Khi được một phóng viên hửi, là m thế nà o để Thuý Hạnh có được vai Thị Mầu cho riêng mình, không lẫn với Thị Mầu của những diễn viên khác, thì Thuý Hạnh đã trả lời ngay rằng, chính em đã học vai nà y từ cô Thanh Trầm khi còn là sinh viên. Sau nhiửu tháng năm khám phá, sáng tạo theo đúng hướng của cô Thanh Trầm chỉ dẫn; đồng thời kết hợp với những sáng tạo của những nghệ sĩ tà i năng khác, Thuý Hạnh nổi bật, trở thà nh hiện tượng xuất sắc trong là ng chèo Việt Nam.

Và , thật bất ngử, gần đây xem vở mới vử Cao Bá Quát của nhà hát chèo Hà Nội, khán giả thấy danh hà i Xuân Hinh xuất hiện trong vai Thị Mầu. Đây là nhân vật phụ nhưng lại có giá trị góp thêm phần nâng cao chủ đử của tác phẩm. Người xem ngạc nhiên vử chuyện vì sao nam nghệ sĩ lại và o một vai đảo láº³ng giửi đến thế. Hửi ra mới hay, Xuân Hinh đã từng học vai nà y qua nghệ sĩ ưu tú Thanh Trầm, cách đây đã 30 năm. NSÆ¯T Thanh Trầm cho biết, trước kia lão nghệ sĩ chèo lừng danh Năm Ngũ cũng đã từng đóng vai mẫu nà y rất hay, và chị cũng được theo học những động tác múa rất đẹp từ ông. Sau đó chị lại truyửn lại cho các học sinh của mình những miếng trò hay và lạ qua vai diễn Thị Mầu, trong đó có cả cậu trò nhử Xuân Hinh ngà y nà o.

Vậy là đã nửa thế kỷ qua, kể từ khi diễn vai Thị Mầu, đến nay mặc dù đã qua tuổi lục tuần và hiện ở cương vị Chủ tịch Hội Sân khấu Hà Nội, NSÆ¯T Thanh Trầm vẫn không hử nghỉ diễn theo đúng nghĩa của nó. Bởi lẽ vẫn còn đó một Thị Mầu, bản diễn mang tên Thanh Trầm, cháº³ng bao giử tà n phai. Mỗi lần múa, hát với học sinh, Thị Mầu của chị lại thêm một tươi mới, thu hút khán giả, với nhiửu ý tưởng bất ngử.