Bất biến ô Quan Chưởng

Bất biến giữa dòng đời vạn biến

Một người bạn tôi kể rằng lúc còn nhử anh thường cùng ông bạn nối khố đi lang thang khắp khu phố cổ. Từ Hà ng Аường nhà  anh, ngang qua chợ Аồng Xuân, vòng qua vườn hoa Hà ng Аậu, rẽ vử à” Quan Chưởng

Ngà y ấy đường phố Hà  Nội rộng rãi, mát mẻ, chỉ có lơ thơ và i chiếc xe đạp. Nhiửu năm đã trôi đi, anh bạn tôi giử đã lang bạt nơi xứ người, Hà  Nội bây giử cũng không thể đi bộ nghênh ngang dưới lòng đường được nữa.

Thế nhưng, mỗi khi có dịp vử cố hương, anh vẫn phóng xe qua à” Quan Chưởng chỉ để lẳng lặng ngắm nhìn. Với anh, vạn vật ở mảnh đất Hà  Nội đửu có thể đổi thay, chỉ trừ nơi nà y vẫn bất biến...

à” Quan Chưởng là  một trong 16 cử­a ô của kinh thà nh Thăng Long xưa 

à” Quan Chưởng, hay còn gọi là  ô Аông Hà , tên chữ Аông Hà  Môn, là  một trong 16 cử­a ô còn sót lại của kinh thà nh Thăng Long xưa.

à” Quan Chưởng nằm ở phía Аông của La Thà nh (tòa thà nh đất bao quanh kinh thà nh Thăng Long thời đó). Аược xây dựng và o năm Cảnh Hưng thứ 10 (1749) triửu vua Lê Hiến Tông, đến năm Gia Long thứ ba (1817), ô Quan Chưởng được xây dựng lại và  giữ nguyên kiến trúc cho đến ngà y nay.

Аiửu là m cho à” Quan Chưởng nổi tiếng hơn hết thảy các cử­a ô còn lại vì đây là  cử­a ô duy nhất còn giữ được khá nguyên vẹn cho tới ngà y nay.

Nếu không có nó, chúng ta chỉ có thể vận dụng trí tưởng tượng để vẽ nên một cử­a ô dựa trên những tư liệu lịch sử­, văn học ít ửi.

Kiến trúc của à” Quan Chưởng được giữ nguyên từ đời vua Gia Long nhà  Nguyễn đến nay

Tra cứu lại lịch sử­ thì hầu như chỉ có một đoạn văn duy nhất mô tả một cử­a ô của kinh thà nh Thăng Long, nằm trong cuốn Thượng Kinh Ký Sự của Hải Thượng Lãn à”ng Lê Hữu Trác.

Ngà y 12 tháng Giêng năm Cảnh Hưng 43 (1782), Lê Hữu Trác nhận được lệnh của chúa Trịnh Sâm triệu vử kinh chữa bệnh cho thái tử­ Trịnh Cán.

Ngang qua một cử­a ô (phửng đoán là  ô Thịnh Quang, tức là  à” Chợ Dừa ngà y nay), ông ghi lại: Аi qua cử­a Vũ Quan và o thà nh. Chỉ thấy một cái thà nh đất không cao lắm. Bên cạnh là  một cái tường nhử, trên mặt tường là  đường xe ngựa đi, ở mé ngoà i là  hà ng rà o tre kín mít. Dưới chân tường là  hà o sâu. Trong hà o thả chông xem ra rất kiên cố. Thà nh có ba vọng canh, nơi nà o cũng có lính sắp hà ng, gươm súng sáng quắc.

Nét kiến trúc độc đáo của riêng Hà  thà nh

Trước đây, cử­a à” Quan Chưởng có hai cổng lớn là m bằng gỗ dà y, ban đêm lính canh đóng cử­a thà nh và  mở ra buổi sớm cho người dân qua lại, buôn bán.

Cổng được xây vòm tò vò rộng, phía trên nóc cử­a chính có vọng lâu được canh gác và  kiểm soát cẩn mật để giữ an ninh cho khu phố buôn bán bên trong.

Hiện cử­a ô còn nguyên lối tam quan với cử­a chính và  hai cử­a phụ hai bên; ngang lối đi giữa cổng có một tấm bia đá gắn và o tường mé trong, khắc tử sức của Hà  Ninh Tổng đốc Hoà ng Diệu và  Tuần phủ Hà  Nội Hoà ng Hữu Xứng đử năm Mậu Dần 1878 cấm lính canh gác sách nhiễu nhân dân; trên cử­a lớn có ba chữ Hán có nghĩa là  Đông Hà  Môn.

Trong tâm trí người Hà  Nội, ô Quan Chưởng thâm trầm, thô mộc in đậm nét thời gian

Vậy tại sao cái tên à” Quan Chưởng dân dã lại phổ biến hơn tên gốc à” Đông Hà ? Tương truyửn tên gọi à” Quan Chưởng bắt nguồn từ sự kiện xảy ra và o năm Tự Аức thứ 26, khi thực dân Pháp đánh thà nh Hà  Nội và o ngà y 20/11/1873, có một viên quan chưởng cơ người Bắc Ninh cùng nghĩa quân đã chống trả quyết liệt.

Song do lực lượng quá chênh lệch, ông thất thủ ở Gia Lâm, bị quân Pháp giải vử Hà  Nội chém đầu và  đem bêu đầu bên bử sông Cái phía trước cử­a ô Аông Hà .

Vì tiếc thương người chưởng cơ anh hùng, nhân dân quanh vùng đã đặt tên mới là  ô Quan Chưởng, tên cũ ô Аông Hà  dần dần bị lãng quên.

Dường như à” Quan Chưởng bất biến giữa dòng đời

Sau khi chiếm đóng Hà  Nội, người Pháp đã cho phá bử các công trình cũ quanh thà nh thị để mở rộng khu phố mới.

Tới ô Quan Chưởng, thì vấp phải sự phản đối dữ dội của nhân dân ở đây và  ông cai tổng Аồng Xuân lúc đó là  Đà o Аăng Chiểu (1845-1916), người là ng Khúc Thủy (Hà  Đông) nên cử­a ô nà y được giữ lại, nhử vậy mà  lưu giữ được một nét kiến trúc độc đáo mà  chỉ riêng Hà  Nội mới có.

Trong tâm trí người Hà  Nội vẫn in sâu một à” Quan Chưởng trong tranh của cố họa sĩ Bùi Xuân Phái: một cử­a ô được xếp thà nh từ những viên gạch nâu thô mộc phủ đầy rêu xanh in hằn trong ánh hoà ng hôn sẫm mà u...