Các bước phục chế bảo vật Quốc gia “Ngai vua triều Nguyễn” bị phá hoại

Ngày 11/8, UBND TP Huế đã ban hành kế hoạch về việc phục chế bảo vật Quốc gia “Ngai vua Triều Nguyễn” bị phá hoại vào ngày 24/5/2025.

UBND TP Huế cho biết, hiện vật “Ngai vua triều Nguyễn” có 2 phần chính là ngai và đế ngai, trong đó ngai làm bằng gỗ sơn son thếp vàng và thân ngai có 4 trụ nối đế với vòng lưng và tay ngai, lưng ngai trang trí chạm nổi đề tài “long hàm thọ”. Tay ngai hình vòng cung và diềm tay ngai chạm lọng đề tài “lá hóa dơi”, 2 đầu tay ngai chạm nổi hình đầu rồng ở tư thế vươn về phía trước.

Đế ngai hình chữ nhật có kích thước 87cm x 72cm, phần nối đế ngai và chân được chia ô trang trí theo hình vuông và hình chữ nhật xen kẽ, trong lót kính và xung quanh viền hoa văn chạm lộng, 4 chân ngai được tạo dáng kiểu chân quỳ. Ngai và đế ngai được đặt trên bệ gỗ 3 tầng được sơn son thếp vàng, chạm nổi đề tài “long vân” với những mô típ khác nhau, các mặt tầng trên chạm nổi đề tài “lưỡng long triều nhật” và các mặt tầng thứ 2, 3 chạm nổi hình 2 con rồng 3 chầu mặt rồng ngang ngậm chữ “Thọ”, các góc chạm hình long mã cõng bát quái và hòm sách.

Mặt trái và phải của tầng dưới cùng có gắn 2 chốt kèm 2 vòng sắt là tay cầm khi di chuyển ngai. Tuy nhiên, vào ngày 24/5/2025 một phần tay ngai bên trái bị bẻ gãy và đập nát thành 14 mảnh, phần còn lại của bảo vật vẫn nguyên vẹn.

Theo UBND TP Huế, việc phục chế bảo vật Quốc gia “Ngai vua triều Nguyễn” phải đảm bảo các nguyên tắc như ưu tiên sử dụng vật liệu tương thích với chất liệu gốc, có độ bền và an toàn với các phần nguyên gốc của hiện vật, áp dụng kỹ thuật tối thiểu và không xâm lấn nếu không cần thiết, không được làm giả và làm mới hay thay thế hoàn toàn những phần đã bị hư hại. UBND TP Huế đưa ra 9 bước dự kiến thực hiện của quy trình thi công phục chế “Ngai vua triều Nguyễn”.

Cụ thể bước 1 là chuẩn bị địa điểm phục chế hiện vật và nơi đề xuất là phòng phục chế của Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế, bước 2 là di chuyển bảo vật và thu hồi 14 mảnh vỡ về địa điểm phục chế để chuẩn bị cho việc thi công phục hồi, bước 3 là công đoạn vệ sinh khoa học nhằm làm sạch hiện vật và các mảnh vỡ, bước 4 là tái định vị các mảnh vỡ thành một khối. Tại bước 4, trên cơ sở hồ sơ bản vẽ, hình ảnh 3D… sẽ tái định vị và gắn ghép các mảnh vỡ lại với nhau, bổ sung các vị trí đã bị mất (nếu có), xử lý nứt vỡ gãy hoặc khuyết thiếu bằng gỗ đồng chất hoặc bột gỗ mịn trộn sơn sống (vật liệu đã được sử dụng trong quá trình chế tác hiện vật) để bảo đảm tính thẩm mỹ, kỹ thuật gốc.

Bước 5 là tái định vị hoàn chỉnh hiện vật. Cụ thể, lấy phần mộng bị mục gãy còn lại của tay ngai hiện đang nằm ở lỗ mộng của mặt ngai và phục hồi phần mộng nối của tay ngai liên kết với mặt ngai đã bị mục gãy bằng phương pháp “thay cốt”. Tái định vị lại phần bị vỡ vào mặt ngai và tay ngai, dùng sơn sống để liên kết.

Bước 6 là ổn định lớp sơn son và thếp vàng, bước 7 là phục hồi lớp sơn thếp (lớp sơn thếp sẽ không phục hồi toàn phần mà chỉ phục hồi các chỗ bị mất gây mất thẩm mỹ hoặc mất cấu trúc theo kỹ thuật truyền thống). Bước 8 là phủ lớp bảo vệ mỏng, trong suốt, có khả năng loại bỏ khi cần mà không ảnh hưởng đến hiện vật, chống ẩm mốc, bụi bẩn.

Cuối cùng là tổ chức nghiệm thu việc phục chế và sẽ trưng bày bảo vật Quốc gia “Ngai vua triều Nguyễn” tại vị trí cũ tại điện Thái Hoà. Trước đó, vào khoảng 11h55 ngày 24/5 đối tượng Hồ Văn Phương Tâm (SN 1983, trú ở Thành phố Huế) mua vé vào Đại nội Huế tham quan và đi đến điện Thái Hòa rồi lẻn vào khu vực trưng bày “Ngai vua triều Nguyễn” la hét, nói nhảm rồi ngồi lên làm gãy phần tựa phía trước tay bên trái Ngai vàng.