Các trường đại học khối kinh tế: Tăng tự chủ, tăng hiệu quả

Nhiửu bất cập trong quản trị đại học

Theo ông Nguyễn Quang Dong, Trường АH Kinh tế, mô hình quản trị các trường АH công lập hiện nay là  mô hình nhà  nước kiểm soát hoà n toà n. Ngoại trừ АH quốc gia, các trường khác đửu được Bộ GD-АT giao chỉ tiêu đà o tạo, kèm theo chỉ tiêu ngân sách. Bộ thẩm định và  cho phép mở ngà nh, quy định khung chương trình. Các trường không được tự chủ vử tà i chính (5 trường được thí điểm tự chủ nhưng học phí vẫn phải thực hiện theo mức chung của Nhà  nước). Tất cả các chương trình, dự án đầu tư cho cơ sở vật chất đửu cần xin ý kiến của Bộ.  

Giử lên lớp của sinh viên Trường Аại học Ngoại thương. Ảnh: Bảo Kha

Và i năm gần đây, Bộ GD-АT bắt đầu chuyển đổi sang mô hình nhà  nước giám sát, giao một số chức năng, nhiệm vụ quản trị cho Hội đồng trường. Dù vậy, nhiửu chuyên gia nhìn nhận: Sự quản lý của cấp Bộ đối với các trường còn cứng nhắc, ôm đồm và  chưa hiệu quả, quyửn hạn giao chưa đủ, mang tính "ban phát" theo từng thời điểm trước sự đòi hửi của các trường АH và  sức ép của xã hội. Còn có sự lẫn lộn giữa quản lý nhà  nước vử giáo dục và  quản lý của cơ sở trường АH.

Các trường АH Việt Nam nói chung và  trường kinh tế nói riêng, do ảnh hưởng của cơ chế tập trung từ nhiửu năm nên chủ yếu thực hiện nhiệm vụ từ trên giao xuống, chưa có nhiửu quyửn tự quyết. Trong khi đó, hoạt động của Hội đồng trường còn mử nhạt và  lúng túng. Sự nhập nhằng vử trách nhiệm và  quyửn hạn giữa Аảng ủy, Ban giám hiệu và  Hội đồng khoa học có những bất cập không thể sớm giải quyết.

Xã hội hóa cao, cần tăng tính tự chủ

Từ góc nhìn của nhà  quản trị, ông Nguyễn Аông Phong, Trường АH Kinh tế TP Hồ Chí Minh cho rằng, rất khó để chỉ ra đâu là  đặc thù của trường АH khối kinh tế, bởi hầu hết các АH trên thế giới đửu đà o tạo đa ngà nh, đa lĩnh vực. Tuy vậy, trong điửu kiện đặc thù của Việt Nam, cũng có thể tìm ra những nét riêng. Trước tiên, với khoa học kinh tế, Nhà  nước không nhất thiết phải đặt hà ng các trường đà o tạo theo "đơn". Thay và o đó, xã hội sẽ nhập cuộc và  can dự và o chương trình đà o tạo của nhà  trường. Do vậy, tính xã hội hóa đối với chương trình đà o tạo của các trường АH khối kinh tế là  rất cao. Từ đó, việc chia sẻ kinh phí đà o tạo giữa nhà  trường và  xã hội cũng cởi mở hơn rất nhiửu. Các trường có nhiửu điửu kiện để tham gia việc hoạch định chính sách, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho từng địa phương, cho từng vùng và  quốc gia.

Ngoà i ra, trong bộ máy tổ chức của một trường АH khối kinh tế cũng cần tính đến việc thà nh lập các đơn vị xuất bản, thông tin kinh tế, các trung tâm dịch vụ và  các công ty TNHH, công ty cổ phần. Аây chính là  thế mạnh và  nét đặc sắc cần khai thác và  phát huy đối với một trường АH chuyên đà o tạo, nghiên cứu và  tư vấn khoa học kinh tế. Аó là  tính đặc thù mà  theo ông Nguyễn Аông Phong, các trường khối kinh tế cần lưu ý khi được Nhà  nước giao quyửn tự chủ gắn liửn với trách nhiệm giải trình. Аi sâu và o khía cạnh quản lý liên quan tới quyửn tự chủ, theo ông Nguyễn Аức Thà nh, Trường АH Kinh tế quốc dân, mô hình quản lý giáo dục hiện nay ở Việt Nam thuộc mô hình phổ biến ở Liên Xô cũ và  các nước Аông à‚u.

Quyửn lực tập trung và o Bộ GD-АT, tiếp đó là  trường rồi mới đến các khoa/bộ môn theo dạng quản lý tập trung từ trên xuống. Theo xu hướng phát triển của АH thế giới, trong những năm tới, các trường АH công lập khối kinh tế và  quản trị kinh doanh nên áp dụng mô hình phổ biến ở các quốc gia đang phát triển. Аó là  mô hình quyửn lực tập trung ở cấp trường, sau đó là  khoa, bộ môn. Nhà  trường được trao nhiửu quyửn tự chủ và  chịu trách nhiệm xã hội. Việc thay đổi mô hình quản lý đòi hửi phải thay đổi mô hình tổ chức bộ máy của nhà  trường. Hiện nay, ở phía Bắc, các trường АH đang theo hai mô hình chính: Mô hình trường 4 cấp đối với АH Quốc gia và  ĐH vùng (АH Quốc gia/vùng - trường thà nh viên - khoa - bộ môn); mô hình 3 cấp (trường АH độc lập - khoa - bộ môn).

Với xu hướng phát triển chung là  đa ngà nh, quy mô lớn, mô hình 3 cấp không có hiệu quả cao vì mọi việc đửu tập trung và o trường, không phát huy được sự chủ động của khoa và  giáo viên. Thay và o đó, mô hình 4 cấp với АH - trường thà nh viên - khoa - bộ môn có thể tăng tính tự chủ cho các đơn vị, khoa. Аổi mới quản trị АH còn phụ thuộc rất nhiửu và o đổi mới quản lý kinh tế - xã hội, phụ thuộc và o sự phát triển chung của đất nước, song các nhà  quản lý giáo dục đửu thống nhất: Phê duyệt tự chủ cho các trường lớn là  một việc có thể là m ngay, chắc chắn đem lại hiệu quả cao.