Chùa Dục Khánh - nơi ra đời của vua Lê Thánh Tông

Và o giữa thế kỷ 15, cả triửu đình và  dân chúng kinh thà nh Thăng Long phải trải qua một phen náo động. Mấy tháng trước Nghi Dân phản loạn giết chết mẹ con Lê Nhân Tông và  cướp lấy ngôi. Các vị đại thần trung thà nh rất bất bình, đã bí mật tổ chức lực lượng xông và o cung cấm, giết chết Nghi Dân để trừng trị kẻ phản nghịch. Cần phải lập ngay vua mới để an lòng thiên hạ và  để cai trị đất nước nhưng các hoà ng tử­ hiện có trong cung còn nhử nên việc lựa chọn vua mới là  vô cùng khó khăn.

Bà n bạc trong triửu, có người nhớ ra rằng vua Thái Tông trước đây còn có một người con trai nữa. Người ấy là  con bà  Ngô Thị Ngọc Dao tên là  Lê Tư Thà nh.

Nguyên là  trước đây vua Lê Thái Tông có nhiửu vợ song lại chậm có con. Trong số các bà  vợ của vua, có bà  Ngô Thị Ngọc Dao là  có mang sớm hơn cả. Một bà  phi khác thấy vậy, sợ rằng Ngọc Dao đẻ con trai trước sẽ được nối ngôi, con mình đẻ sau sẽ không có địa vị gì, mà  mình cũng mất ngôi quốc mẫu.

Ban thử trong chùa Dục Khánh

Bà  Phi liửn tìm cách đổ tội cho bà  Ngọc Dao khiến nhà  vua đầy bà  Ngọc Dao ra tận An Quảng. Nguyễn Trãi do có thân tình với họ Ngô nên tìm cách giúp đỡ, ông nói với Nguyễn Thị Lộ và o xin với vua không bắt bà  Ngọc Dao đi đầy mà  chỉ bắt rời khửi cung cấm. Nhử người giúp, bà  đêm khuya trốn ra và  nương náu ở chùa Dục Khánh thuộc là ng Huy Văn cổ. Ngô Thị Ngọc Dao sinh con ở đó và  cậu bé được đặt tên là  Lê Tư Thà nh, chính là  vua Lê Thánh Tông sau nà y. Có cả một giai thoại vử tà i năng của Lê Tư Thà nh khi được mời vử cung để lên ngôi.

Trong một thời gian dà i ít được mọi người biết đến, Lê Tư Thà nh chỉ sống loanh quanh trong chùa đồng thời vẫn phải đử phòng những kẻ có âm mưu ám hại. Аã có không ít người nghi hoặc vử nguồn gốc cũng như tà i năng của Tư Thà nh.

Mấy vị đại thần được cử­ đến chùa Dục Khánh để đón Tư Thà nh đã nghĩ ra một mẹo để xem chà ng thanh niên nà y có dáng là m vua không. Аến chùa Dục Khánh mời Tư Thà nh ra, có người chỉ ngay và o một con cóc bên xó tường và  yêu cầu hoà ng tử­ là m bà i thơ vịnh. Lê Tư Thà nh không cần suy nghĩ, ung dung đọc ngay:

Аiện Huy Văn

Bác mẹ sinh ra vốn áo sồi/Chốn nghiêm thăm thẳm một mình ngồi/Tắc lườ¡i đôi ba con kiến gió/Nghiến răng chuyển động bốn phương trời.

Không biết cậu có ý định đọc thêm nữa không. Chỉ nghe nói các vị đại thần mới chỉ nghe đến bốn câu đó thôi đã... quử³ cả xuống trầm trồ:

-  Thật là  khẩu khí của bậc đế vương. Xin kính mời điện hạ vử cung ngay để lên ngôi hoà ng đế. Sau khi lên ngôi, vua Thánh Tông cho sử­a chùa Dục Khánh để ghi nhớ nơi mình sinh trưởng.

Năm 1496, sau khi Thái Hậu mất, vua Lê Thánh Tông đã tôn thân mẫu là m Quang Thục Hoà ng thái hậu và  cho tạc tượng, đúc chuông thử tại điện Huy Văn. Tượng và  chuông sau nà y bị kẻ gian lấy mất. Аến năm Vĩnh Trị thứ 3, thứ 4 (1678 “ 1679), nhà  chùa đứng ra khuyến hóa đúc được tượng và  chuông khác.

Trải qua thời gian, cuối Lê, rồi đầu Nguyễn, chùa bị hư hại nhiửu. Những người dòng dõi nhà  Lê có góp tiửn của sử­a chùa năm Minh Mệnh thứ 4 (1823). Аến năm Tự Аức thứ 17 (1864) chùa lại được tu sử­a. Pho tượng của vua Lê Thánh Tông, nguyên trước đặt ở chùa Khán Sơn (trong khu Bách Thảo ngà y nay), đến cuối triửu Lê, khi quân Tây Sơn ra Thăng Long, có toán loạn quân phá chùa Khán Sơn, người ta mới rước vử nơi đây để thử.

Hiện nay trong điện Huy Văn có ba khán thử tượng vua Lê Thánh Tông (chính giữa), Thái hậu Quang Thục (bên phải) và  hoà ng hậu Trường Lạc (vợ của vua Lê Thánh Tông ở bên trái).

Ngay trước cổng chùa Dục Khánh, còn có một tấm bia đá đử Trùng tu Huy Văn điện bi ký dựng năm 1823. Xưa kia, cứ đến ngà y vua băng hà , là ng Văn Chương tổ chức tưởng niệm trọng thể, rước kiệu lên đửn vua ở phố Hà ng Hà nh. Ngà y 26 tháng 2 âm lịch hà ng năm, ngà y mất của Quang Thục Hoà ng Thái hậu, là ng lại tổ chức cúng lễ rất linh đình.

Sự tồn tại của chùa Dục Khánh và  điện Huy Văn, mặc dù có sự biến đổi theo thời gian nhưng chính trên mảnh đất nà y đã sinh ra và  nuôi dườ¡ng một trong những vị vua tà i hoa bậc nhất của nước Аại Việt ta xưa kia. Quần thể di tích nà y đáng được coi trọng và  phát huy giá trị lịch sử­ của nó nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long “ Hà  Nội.