Chuyện quanh Tháp Rùa

Nói đến Hà  Nội là  nói đến Hồ Hoà n Kiếm, cùng đửn Ngọc Sơn và  Tháp Rùa. Tháp Rùa đã đi và o thơ, nhạc, hoạ của văn nghệ sĩ đất Hà  thà nh từ xưa đến nay. Sự nuối tiếc đã thà nh công, giữ lại Tháp Rùa, với ý nghĩa bảo tồn được một di tích đã gắn bó với đời sống của thủ đô hơn một thế kỷ qua. Nhưng mọi chuyện quanh Tháp cũng còn nhiửu điửu chưa được bà y tử, là m cho du khách thập phương đến chưa thấy được điửu gì nổi lên, không lạnh nhạt nhưng cũng chẳng trầm trồ thán phục.

1. Trước hết là  chuyện ông Bá Kim.

Nếu chỉ dừng lại chuyện ông Kim định xây mộ cho cha mẹ mình, mới đứng ra xây Tháp Rùa, thà nh ra hình bóng của Tháp Rùa chỉ là  một câu chuyện dở dang. Nhưng thực ra, cố nhân Nguyễn Hữu Kim (1832 “ 1901), với chức danh Bá Hộ xưa tương đương với trưởng phường hiện nay; đã nổi tiếng vì dám đứng ra tổ chức chôn cất cho cụ Hoà ng Diệu, quan Tổng đốc tuẫn tiết vì thất bại trong thời kử³ kháng Pháp. Qua việc nà y chứng tử ông Kim, một thương nhân giầu có, đã thể hiện lòng dũng cảm và  thương xót một người anh hùng đã hy sinh anh dũng vì đất nước.

Tháp rùa ông Bá Kim xây dựng

Người con gái của ông tên là  Khuê, sau nà y trở thà nh nguyên mẫu trong tiểu thuyết Bóng nước Hồ Gươm của Chu Thiên, một cuốn sách mô tả phong trà o chống giặc Pháp xâm lược hết sức quyết liệt của người Hà  Nội. Cháu nội của ông là  liệt sĩ Nguyễn Ngọc Vũ (1908 “ 1932), từng là  Bí thư Thà nh uỷ chính thức đầu tiên của đảng bộ Hà  Nội (đảng Cộng sản Аông Dương lúc đó) và  đã hy sinh trong Hoả Lò, năm 1932.

à”ng là  người đã xây nên ngôi tháp trên đảo rùa, với bốn tầng, mang dấu ấn như một sự hồ trộn giữa hai mà u sắc kiến trúc, phương Tây và  à đông, cũng là  một sự lạ và o thời đoạn 1884-1887. Tên ông được gắn với những câu chuyện vử Tháp Rùa và  được mọi người nhớ đến, như thà nh tựu của một doanh nghiệp, đối với Hà  Nội.

2. Rêu phong soi bóng

Ngà y đó Tháp Rùa quả là  một công trình có ý nghĩa công đức cho cộng đồng và  trở thà nh một cái tên sớm được nhắc đến cho bất cứ ai lần đầu tiên đến Hà  Nội. Xưa các tao nhân mặc khách đã hoạ thơ: Hồ Gươm soi bóng Tháp Rùa / ành đèn soi tử mái chùa Ngọc Sơn / Аà i nghiên, Tháp Bút chưa mòn....  Từ đó Tháp Rùa gắn bó với đửn ngọc Sơn tạo nên cảnh quan hà i hồ, và  trở thà nh điểm nhấn cho Hồ Gươm.

Hình ảnh tháp rùa đã đi và o thơ ca

Nghe nói, trước đây có một con đường nhử đi bộ từ bử hồ ra đảo Rùa, vì xưa nơi nà y từng là  nơi câu cá giải trí của vua quan triửu Lê. Có người tò mò rằng, ai là  người thiết kế một kiểu kiến trúc tân cổ giao duyên như vậy, bản vẽ gốc giử ở đâu, hay chỉ là  ông Kim tự nghĩ ra rồi thuê thợ là m theo ý mình. Bởi lẽ hai tầng dưới là m theo kiểu Tây, còn hai tầng trên lại theo phong vị của đửn chùa cổ Việt. Ngay trên một số báo Pháp còn gọi Tháp Rùa là  ngôi đửn nhử, hay chỉ là  chùa được xây trên nửn một ngôi đửn nhử trước đó. Bởi nó chỉ cao 8,8m, với diện tích khoảng 28,51m2, chiếm tỉ lệ khiêm tốn trên gần một sà o diện tích đảo Rùa. Chính vì lẽ đó, với độ cao chỉ vừa đủ là m một bệ tượng mà  có chuyện một kử¹ sư người Pháp là  Daurelle quyết định Tháp Rùa phải đội bức tượng Thần tự do Mử¹?

Аó là  chuyện có thật. Nhưng nói chính xác chỉ là  một phiên bản nhử, mẫu của tượng thần tự do, trước khi người Pháp xây tặng cho nước Mử¹. Аây là  phiên bản thứ hai, tượng Thần tự do bằng đồng, cao 2,85 m được Pháp đem sang Việt Nam trưng bà y trong một cuộc triển lãm, tại Hội chợ Аấu Xảo, (nay là  Cung Văn hố Hữu nghị Việt Xô), năm 1887. Sau đó tượng được tặng lại cho Hà  Nội và  được đặt ở vườn hoa Chí Linh.

Аến năm 1890, Chính phủ Bảo hộ muốn lấy chỗ đó đặt tượng Pôn Be, thống sứ đầu tiên bị chết tại Hà  Nội, trước đó mấy năm, nên tượng Thần tự do được dinh ra đặt trên nóc Tháp Rùa, mặt quay vử phía vườn hoa Chí Linh. Theo một tà i liệu, qua báo chí thời đó, thì Tháp Rùa phải đội tượng Thần tự do nà y trong 6 năm, từ 1891 đến 1896.

Rồi tượng Thần tự do được chuyển vử dặt ở vườn hoa Cử­a Nam. Аến trước thời kử³ Cách mạng tháng 8 nổ ra pho tượng nà y đã bị giật đổ cùng với một số tượng khác ở Hà  Nội, theo lệnh ký ngà y 31-7-1945 của thị trưởng Hà  Nội Trần Văn Lai lúc đó. Một biểu tượng nổi tiếng của nước Mử¹, một công trình nghệ thuật tuyệt đẹp lại có một phiên bản duy nhất được trưng bà y ở nước ta trong một thời gian dà i chừng hơn nử­a thế kỷ. Аến nay số phận bức tượng đồng Thần tự do đó ra sao cũng không còn dấu tích nữa.

Hình ảnh Tháp rùa kết bằng hoa ở Đà  Lạt

Аầu xuân năm nay, tại Đà  Lạt 20 nghệ nhân hoa cùng với hơn 1000 du khách đến cùng dựng Tháp Rùa bằng hà ng chục ngà n bông hoa đủ mầu sắc. Các nghệ nhân đã tạo nên một kỷ lục với chiửu cao Tháp Rùa Hoa lên tới 11 mét, nổi trên hồ Xuân Hương. Tháp Rùa Hoa giống hệt Tháp Rùa trên Hồ Gươm vử hình dáng và  thiết kế cả từ bên trong, với những bậc thang hoa đi lên từng tầng Tháp rực rỡ sắc mà u.

Từ lâu hình ảnh Hồ Gươm và  Tháp Rùa được soi bóng trong văn, thơ, hoạ  nhạc, như một biểu tượng lung linh cho Hà  Nội. Tháp Rùa sống với tâm trí cộng đồng, gắn bó vử tình cảm, như một sự chia sẻ hay bầy tử thân thiết với những người con thủ đô. Thật khó ai có thể quên hình ảnh Tháp Rùa trong tranh Phố của cố danh hoạ Bùi Xuân phái, với tà  áo dà i bên Hồ Gươm, xa xa nghiêng bóng Tháp Rùa, trong nắng sớm. Và , ai cũng có thể nhớ đến bản tráng ca Người Hà  Nội của Nguyễn Аình Thi, hoặc Nhớ Vử Hà  Nội của Hoà ng Hiệp, cũng như Gử­i người em gái miửn Nam của Аoà n Chuẩn-Từ Linh... Tất cả đửu gắn bó với hình ảnh Tháp Rùa, với những câu ca giầu cảm xúc như: Chạnh lòng tôi nhớ tới người em. Em tháp Rùa yêu dấu... hay Hà  Nôi đẹp sao! à”i nước Hồ Gươm xanh thắm lòng. Bóng Tháp Rùa thân mật ấm lòng... và  à”i! Nhớ Hồ Gươm xanh thắm. Nơi Tháp Rùa nghiêng soi bóng...

3. Ngọn cử ấy vẫn bay 

Có thể coi đây là  một câu chuyện mới nhất, vử lá cử của một chiến sĩ đã bí mật treo trên đỉnh Tháp Rùa, ngay trong lòng địch, đúng và o ngà y sinh nhật Bác Hồ, 19-5-1948. Chuyện xảy ra hơn 60 năm, nhưng người thanh niên quả cảm, một chiến sĩ công an đã hy sinh anh dũng đến nay mới được xác nhận là  liệt sĩ, quả là  một thiệt thòi không nhử.

...Sáng hôm đó, chiến sĩ Nguyễn Trọng Quang, mới 18 tuổi đã cùng đồng đội bơi ra Tháp Rùa để treo là  cử đử sao và ng lên đỉnh cao nhất. Sự kiện nà y là m chấn động đời sống người dân Hà  Nội. Từ ngà y giặc Pháp chiếm Hà  Nội, đây là  sự kiện đầu tiên, lá cử cách mạng tung bay là m náo nức lòng người, như một bằng chứng hùng hồn vử sự hiện diện của cách mạng ở ngay giữa lòng địch, thể hiện tinh thần quật khởi của người dân thủ đô, là m kẻ địch hoảng loạn.

Sau đó ít ngà y chiến sĩ Quang bị địch bắt giam tại Hoả Lò. Tại đây, anh đã vẽ lá cử đử sao và ng và  viết khẩu hiệu Hồ Chủ tịch muôn năm lên tường. à”ng Аông, người bị bắt cùng với anh Quang kể thêm, ngay hôm sau bọn giặc bắt tất cả đi tra tấn và  tìm cho ra người vẽ. Lúc đó, anh Quang đã khảng khái đứng ra nhận và  bị chúng đưa đi biệt giam với tội danh đặc biệt nguy hiểm. Аến ngà y 12-6 năm đó, chiến sĩ Nguyễn Trọng Quang đã bị chúng bắn chết...

Có thể nói đây là  câu chuyện duy nhất có ý nghĩa, gắn với Tháp Rùa trong câu chuyện trăm năm, soi bóng trên truyửn thuyết lịch sử­ hoà n kiếm của vua Lê.

4. Vẫn cần nâng cấp kiến trúc Tháp Rùa

Hơn trăm năm trôi qua, giử đây Tháp Rùa đã trở thà nh một biểu tượng trong lòng người với nhiửu cảm xúc thân thương. Nhưng thật ra gọi Tháp Rùa là  di tích loại gì cũng khó xác định, cả vử hai khía cạnh lịch sử­ và  văn hóa, mặc dù nó đã là  một địa chỉ trong khuôn viên du lịch thủ đô. Nhìn tổng thể, tháp lại là  một công trình kiến trúc xấu, lai tạp, vậy thiết nghĩ, có thể cải tạo, nâng cấp cho đẹp hơn, giống như nhiửu di tích đã từng là m.

Vả lại trên thực tế, Tháp Rùa cũng đã từng và i ba lần, dỡ nóc để đặt tượng, hoặc tróc vử, trát vữa, quét vôi đến trơ trụi như hiện nay. Vậy việc thiết kế, là m lại móng, nâng cấp cho Tháp Rùa xứng đáng là  một kiến trúc có giá trị văn hóa và  bửn vững, của thủ đô âu cũng là  chuyện cần thiết.