Dấu chân những người lính nơi biên cương Tây Bắc:Bài 3- Công nghệ số gắn kết lòng dân, giữ bình yên khu vực biên giới

"Dân vận khéo" bằng công nghệ số

Sau khi sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn khu vực biên giới tỉnh Lai Châu có 11 xã biên giới với diện tích tự nhiên rộng 3.063,37km2, với 25.043 hộ/119.231 nhân khẩu; 10 dân tộc, đa số là các dân tộc Kinh, Thái, Mông, Dao, Giáy, Hà Nhì, Mảng (chiếm khoảng 89,8%).

Do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số Lai Châu còn gặp nhiều khó khăn, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, kinh tế phát triển chậm; phong tục tập quán còn lạc hậu, tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo cao.

Bên cạnh đó, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp, nổi lên là hoạt động của các loại tội phạm như: Mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy, trộm cắp tài sản, xuất nhập cảnh trái phép sang Trung Quốc lao động làm thuê, lấy chồng, thăm thân; nhiều hủ tục lạc hậu như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vẫn còn tồn tại.

Nhận thức rõ giá trị và tầm quan trọng của chuyển đổi số, năm 2025, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu coi chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, từ đó chỉ đạo các đơn vị triển khai sâu rộng, sáng tạo thông qua các mô hình, phong trào phù hợp thực tiễn.

Theo Đại tá Lê Công Thành, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Lai Châu, nếu không có chuyển đổi số, phần lớn hộ dân ở khu vực biên giới Lai Châu vẫn phải dựa vào giấy tờ thủ công, đi bộ quãng đường dài để nộp một tờ khai, hỏi một quy định về xuất nhập cảnh hay xin trợ giúp pháp luật. Trên địa bàn vẫn còn bản chưa có sóng 3G, 4G, nhiều nơi sóng chập chờn, điện lưới và internet thiếu ổn định.

“Hiện khu vực biên giới còn 3 bản hoàn toàn chưa được phủ sóng và nhiều bản sóng yếu. Trong bối cảnh đó, nếu không chủ động đưa công nghệ vào đời sống, người dân vùng biên rất dễ bị bỏ lại phía sau ngay trong những nhu cầu cơ bản nhất. Đặc biệt, vẫn còn 2.004 hộ/25.043 hộ dân của 11 xã biên giới chưa có điện thoại thông minh. Đây là rào cản lớn nhất trong quá trình triển khai các nội dung chuyển đổi số ở khu vực biên giới của tỉnh”, Đại tá Lê Công Thành cho biết.

Trước thực trạng đó, Đảng ủy, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh xác định, để chuyển đổi số ở khu vực biên giới đạt hiệu quả, không thể thụ động chờ người dân tiếp cận công nghệ, mà chính những người lính biên phòng phải chủ động đưa công nghệ về với bản làng. Thực hiện chương trình chuyển đổi số quốc gia, trong các tháng 6 và 7/2025, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh đã phối hợp tổ chức khảo sát, rà soát các “vùng lõm” về sóng điện thoại, internet; đồng thời làm việc với các doanh nghiệp viễn thông để xây dựng phương án cải tạo, nâng cấp hạ tầng. Đến nay, phần lớn các điểm “vùng lõm” đã được phủ sóng, tạo nền tảng quan trọng để người dân vùng biên từng bước tiếp cận dịch vụ số.

Ngoài ra, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh chỉ đạo các đơn vị khảo sát, đánh giá thực trạng khả năng tiếp cận chuyển đổi số, trình độ nhận thức, điều kiện mua sắm điện thoại thông minh của người dân. Đồng thời, vận động các tổ chức, cá nhân xã hội hóa tặng nhân dân khu vực biên giới điện thoại thông minh.

“Thầy giáo quân hàm xanh - đẩy nhanh chuyển đổi số”

Song song với việc khắc phục những tồn tại, hạn chế hạ tầng viễn thông tại các xã vùng biên, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã xây dựng kế hoạch triển khai các phong trào, mô hình: “Bình dân học vụ số” trong Bộ đội Biên phòng tỉnh; “Thầy giáo quân hàm xanh - đẩy nhanh chuyển đổi số” và nhiều phong trào, mô hình khác ở khắp các bản làng biên giới.

Với phương châm "đi từng bản, đến từng lán nương, hướng dẫn từng người", nhất là ở những nơi có điều kiện khó khăn, đồng bào khu vực biên giới, bảo đảm mọi người dân đều được phổ cập kỹ năng cơ bản về chuyển đổi số, cán bộ, chiến sĩ Bội đội Biên phòng Lai Châu tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn tận tình bà con kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh, Internet an toàn, khai thác các nền tảng học trực tuyến, phần mềm quản lý học tập và tra cứu thông tin hành chính.

Cùng với đó, Bội đội Biên phòng Lai Châu hướng dẫn người dân bước đầu tìm hiểu cách thức giới thiệu, quảng bá về du lịch sinh thái, bán một số sản phẩm nông sản sạch của địa phương như: Sâm Lai Châu, Cá Hồi, Cá Tầm, Chè cổ thụ…

Thông qua việc trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ người dân sử dụng điện thoại thông minh, truy cập các nền tảng số phục vụ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và quảng bá sản phẩm, cán bộ, chiến sĩ Bội đội Biên phòng Lai Châu đồng thời lồng ghép tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về biên giới quốc gia, an ninh mạng, cư trú, phòng chống tội phạm và buôn lậu.

Mô hình “Thầy giáo quân hàm xanh - Đẩy nhanh chuyển đổi số” tại Đồn Biên phòng Dào San biến người lính thành “giáo viên” công nghệ, đưa pháp luật đến từng hộ gia đình.

Thiếu tá Sùng A Hùng, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Dào San cho biết, trong năm 2025, đơn vị đã sản xuất 9 video, clip ngắn về Luật Biên giới, phòng chống tảo hôn và các vấn đề pháp luật thiết thực khác, đồng thời thiết lập 28 mã QR tra cứu pháp luật tại các điểm bản. Nhờ đó, bà con có thể tự học pháp luật mọi lúc, mọi nơi, không phụ thuộc vào trình độ hay khoảng cách địa lý.

Kết quả là hơn 100% trưởng bản, bí thư chi bộ và cán bộ xã đã biết sử dụng Zalo để chia sẻ văn bản pháp luật, hình thành thói quen chủ động tìm hiểu và ứng dụng kiến thức pháp luật trong đời sống hàng ngày, góp phần giảm rõ rệt các vi phạm như tảo hôn, bạo lực gia đình hay buôn bán, vận chuyển ma túy.

Thiếu tá Sùng A Hùng, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Dào San chia sẻ: “Mỗi cán bộ, chiến sĩ, thành viên tổ tuyên truyền về “Bình dân học vụ số” của Đồn đã trở thành một tuyên truyền viên, không quản ngại ngày đêm, “vượt nắng, thắng mưa” xuống từng bản, từng nhà để tuyên truyền, hướng dẫn người dân cài đặt, sử dụng các ứng dụng: Định danh và xác thực điện tử VNeID; công cụ AI - ChatGPT; “Hòm thư điện tử ẩn danh” tố giác tội phạm và xuất nhập cảnh trái phép thông qua quét mã QR”.

Đánh giá về hiệu quả lan tỏa của những sáng kiến này trên toàn tỉnh, đặc biệt là mô hình tiên phong “Thầy giáo quân hàm xanh - Đẩy nhanh chuyển đổi số”, Đại tá Lê Công Thành, Phó Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu khẳng định, trước khi triển khai công tác chuyển đổi số và Phong trào “Bình dân học vụ số”, khu vực biên giới Lai Châu có tới 3.004 hộ dân chưa có điện thoại thông minh, khả năng truy cập và sử dụng các nền tảng số còn rất hạn chế. Đến nay, đã có hơn 1.000 hộ dân chủ động mua và sử dụng điện thoại thông minh, giúp giảm đáng kể số hộ chưa có thiết bị.

Cùng với đó, hơn 20.000 lượt người dân đã được tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng các ứng dụng số trong tra cứu thông tin, học tập và giao dịch hành chính. Đặc biệt, hiệu quả kinh tế - xã hội đã lan tỏa: Nhiều hộ dân đã biết tận dụng mạng xã hội để livestream quảng bá sản phẩm nông sản đặc trưng, giới thiệu mô hình du lịch sinh thái, văn hóa cộng đồng. Điều này không chỉ mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao thu nhập mà còn quảng bá hình ảnh tươi đẹp của vùng biên Lai Châu.

Phát huy kết quả đã đạt được, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu tiếp tục đẩy mạnh công tác chuyển đổi số gắn với bảo đảm an ninh mạng; nghiên cứu, hình thành cơ chế bảo vệ biên giới trên không gian mạng, để biên giới Lai Châu an toàn trên thực địa, vững mạnh trong không gian số”.

Chuyển đổi số ở biên giới Lai Châu là một hành trình dài và gian nan. Nhưng với sự đồng hành của những “Thầy giáo số” mang quân hàm xanh, khoảng cách về công nghệ ở nơi đây đang dần được thu hẹp, đưa bản làng tiến gần hơn với sự phát triển hiện đại./.