Giấy dó Yên Thái tìm chỗ đứng mới

Với mong muốn phục hồi nghử gia truyửn, được sự động viên từ Sở văn hóa Hà  Nội và  nhà  Hà  Nội học Nguyễn Vinh Phúc, ông Nguyễn Thế Аoán đã gây dựng lại toà n bộ cơ ngơi của nghử là m giấy dó truyửn thống. Nhưng cho đến giử, viễn cảnh của nghử là m giấy dó vẫn rất bấp bênh.

Là ng Аông Xã (còn gọi là  là ng Аông) vốn là  một thôn của là ng Yên Thái, nổi tiếng với nghử là m giấy dó truyửn thống. Tách ra thà nh một là ng độc lập và o đầu thế kỷ 20, ngà y nay là ng thuộc cụm 4, phường Bưởi, quận Tây Hồ, (Hà  Nộ)i. Sau những thăng trầm của lịch sử­, trong cả vùng giấy Yên Thái nói chung và  là ng Аông Xã nói riêng, giử đây chỉ còn duy nhất gia đình ông Аoán giữ được nghử là m giấy gia truyửn.

Аến thăm tư gia của ông Аoán trong một ngõ hẻm của đường Thụy Khuê, mọi người sẽ bắt gặp một chiếc bể seo giấy lớn cùng bộ cối và  chà y giã giấy nằm choán một góc sân trước nhà  ông. Trong gian bếp là  hà ng tạ vử cãnh, nguyên liệu là m giấy dó và  hà ng loạt công cụ của người là m giấy như liửm, khuôn seo, nong, sà ng, sọt, giá...

Bộ chà y và  cối giã giấy trong sân nhà  ông Nguyễn Thế Аoán.

Trong vẻ mặt thoáng buồn, ông Аoán cho biết: lần sản xuất giấy dó gần đây nhất đã diễn ra cách đây hai năm. Từ đó cho đến nay xưởng giấy của ông không còn sản xuất thêm mẻ giấy nà o, do không nhận được sự bảo trợ lâu dà i cho đầu ra của giấy và  cũng do ông còn vướng bận với trọng trách phó ban quản lý di tích của phường Bưởi, một phường tập trung với mật độ rất lớn các di tích cổ của Hà  Nội. Nhưng đôi mắt tuổi 75 của ông lại sáng ngời lên khi tự tin khẳng định, gia đình ông vẫn giữ được toà n bộ bí kíp là m giấy truyửn thống và  sẵn sà ng triển khai việc là m giấy bất cứ lúc nà o có thể.

Theo ông Аoán, từ khi bắt đầu cho đến khi có được mẻ giấy đầu tiên chỉ mất hơn hai tuần. "Vệc là m giấy dó trải qua rất nhiửu công đoạn khác nhau như xử­ lý vử cây, đạp bìa, giặt dó, giã dó, nấu dó, lọc dó, seo giấy, phơi giấy. Tất cả đửu được thực hiện thủ công", ông Аoán nói.

Nghử là m giấy dó thời xưa.

à”ng Аoán cho biết, loại giấy nà y được gọi là  giấy dó lụa, và o thời xưa chuyên được dùng để in kinh sách, viết các loại sắc phong và  chiếu chỉ mà  ngà y nay, nhiửu đình chùa và  là ng xã vẫn còn lưu giữ được. Gia phả dòng tộc Nguyễn Thế của ông Аoán cũng được là m bằng giấy dó lụa của gia đình, đã trải qua nhiửu đời vẫn được gìn giữ vẹn toà n.

Và o thế kỷ 20, kử¹ thuật bóc kép nhiửu lớp và  kử¹ thuật cán giấy đã được phát triển. Giấy dó Yên Thái cũ vốn chỉ được bóc đơn, nay đã được chồng nhiửu lớp, tạo nên những độ dà y khác nhau và  được cán lại cho đanh chắc. Những thớ sợi của vử cãnh vốn đã rất dẻo dai, nay được liên kết nhiửu lớp ngang, dọc, chéo, được cán chặt với nhau và  tráng bử mặt bằng nhựa cây gỗ mò đã tạo thà nh một thứ giấy bửn bỉ độc nhất vô nhị. Chính loại giấy nà y đã vinh dự được chọn là m giấy để in bản Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được phát cho các cơ quan cao cấp của Trung ương, ngay sau khi Bác mất. à”ng Аoán vẫn còn giữ được một bản di chúc nà y.

à”ng Аoán và  bản in Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. 

Bà n tay ông Аoán run run khi lần giở từng trang Di chúc. Từng trang giấy vẫn vẹn toà n, cứng cáp và  hầu như không nhuốm mà u sắc thời gian. à”ng cho biết bìa của bản Di chúc là  giấy dó được bóc kép 6 lần, còn giấy ruột được bóc kép 3 lần. Những trang giấy nà y được sản xuất tại chính gia đình ông.

Vốn được học ngà nh giấy và  có quá trình công tác ở nhà  máy giấy Hoà ng Văn Thụ, ông Аoán cho biết loại giấy dó gia truyửn của gia đình ông có nhiửu điểm ưu việt hơn so với hầu hết các loại giấy mới như xé khó rách, ngâm khó bở và  không bị mối mọt. Theo ông Аoán, bên Bắc Ninh bây giử cũng có những cơ sở sản xuất giấy dó, nhưng chất lượng và  mà u sắc không thể bằng giấy dó truyửn thống do họ đã xử­ lý bột giấy bằng xút là m bở và  thuốc là m trắng.

Theo ý kiến của một nhà  nghiên cứu Nhật Bản, với những bí kíp gia truyửn và  phẩm chất vốn có, giấy dó truyửn thống nhà  ông Аoán không chỉ là  một loại giấy độc nhất vô nhị ở Việt Nam mà  còn xứng đáng có được một tầm vóc lớn trong lịch sử­ ngà nh sản xuất giấy của thế giới.

Bên trong của bản Di chúc.

Những bậc tiửn bối trong gia tộc Nguyễn Thế đã truyửn lại nghử là m giấy cho con cháu với lời khuyên bất hủ: một tháng chỉ cần bử ra 5 ngà y, là m đủ 2 vạn tử giấy cũng đủ sung túc cả gia đình. Tiếc thay, với hiện trạng sản xuất lay lắt như hiện nay, nghử thịnh vượng một thời nà y đang có nguy cơ mai một hoà n toà n. 

Vốn giữ một vị trí quan trọng trong đời sống xã hội thời xưa như một loại giấy của học vấn và  quyửn thế, giấy gió Yên Thái cần nhận được sự trân trọng và  tôn vinh trong xã hội ngà y nay. à”ng Аoán bà y tử mong muốn loại giấy gia truyửn của là ng được Nhà  nước sử­ dụng là m chất liệu để sản xuất các loại giấy tử quan trọng như văn bằng, chứng chỉ, bằng khen... Аiửu nà y sẽ giúp hồi sinh nghử là m giấy dó truyửn thống ở vùng Yên Thái và  cũng là  hà nh động tôn vinh nghử cổ trên thực tế, thay vì chỉ bằng lời nói.