"Hà Nội 1987" - Ký ức bằng hình ảnh về một Hà Nội một thời

Jean-Charles Sarrazin tốt nghiệp chuyên ngành nhiếp ảnh và thiết kế đồ họa tại Paris. Ông lần đầu đến Việt Nam năm 1986 theo học bổng của Bộ Ngoại giao Pháp, sau lời gợi ý của nhà thơ Cù Huy Cận. Thời điểm ấy, việc một người nước ngoài sinh sống và học tập tại Việt Nam còn rất hiếm. Tại Hà Nội, Sarrazin theo học ở Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp và Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội (nay là Đại học Mỹ thuật Việt Nam). Những tháng ngày học tập và rong ruổi ấy đã giúp ông khám phá đời sống, văn hóa và nghệ thuật truyền thống Việt Nam với góc nhìn của một người trẻ say mê sáng tạo.

Jean-Charles Sarrazin chia sẻ: “Trong thời gian học ở Hà Nội, tôi luôn có cảm giác thôi thúc phải ghi lại những cảnh đời thường trước khi Việt Nam bước vào thay đổi lớn. Nhờ thầy cô, bạn bè và việc học tiếng Việt (dù giờ tôi đã quên nhiều), tôi được lang thang khắp phố phường, tới cả nông thôn và các tỉnh lân cận để chụp những bức ảnh cho cuốn sách này. “Hà Nội 1987” không chỉ mang giá trị tư liệu mà còn thể hiện góc nhìn thẩm mỹ cá nhân của tôi về đất nước và con người Việt Nam”.

Họa sĩ Trần Trọng Vũ - người bạn thân thiết của Sarrazin từ năm 1987 nhớ lại: “Khi đó, Jean-Charles là người đầu tiên nhận học bổng của Pháp sang Việt Nam học mỹ thuật. Anh rong ruổi khắp Hà Nội bằng xe đạp và tàu điện, tham dự lễ hội truyền thống, ngắm chùa làng, lúc nào cũng mang theo hai chiếc máy ảnh - một chụp đen trắng, một chụp màu”.

Cũng theo họa sĩ Trần Trọng Vũ, Sarrazin là người “thuộc Hà Nội hơn cả người Hà Nội”, hiểu rõ từng ngóc ngách, từng quán nhỏ không biển hiệu, yêu cả những hành lang chật hẹp và khu phố nhuốm màu thời gian. Chính tình yêu ấy đã giúp ông chụp được những khung hình đầy cảm xúc và chân thực.

Cuốn sách dày 245 trang, tập hợp hơn 200 bức ảnh chia làm ba phần: Đi chơi (xe điện, xích lô, xe đạp, tàu hỏa, cầu Long Biên, chuyến tàu Hà Nội – Huế); Thành phố Hà Nội (quán xá, chợ hoa, trẻ em); và Biển, nông thôn, miền núi (Đồ Sơn, Hải Phòng, chùa Hương, Hà Tây, Mai Châu, Hòa Bình, lễ hội…). Mỗi bức ảnh là một lát cắt thời gian, ghi lại đời sống dung dị của người Hà Nội và vùng lân cận vào buổi đầu Đổi Mới khi thành phố còn bộn bề khó khăn nhưng ngập tràn hy vọng.

Chia sẻ tại buổi ra mắt sách, biên tập viên Nguyễn Hoàng Diệu Thủy - người tham gia biên soạn cuốn sách cho biết: “Khi xem kho ảnh của Sarrazin, tôi thật sự bất ngờ. Cuốn sách mang đến một phần ký ức về Hà Nội trong quá khứ. Nhiều hình ảnh khiến tôi ngạc nhiên, nhiều khuôn mặt làm tôi suy nghĩ. Qua những bức ảnh ấy, người đọc cảm nhận được tự truyện của một nhiếp ảnh gia trẻ: say mê, hồn nhiên, tò mò và đầy cảm xúc…”

“Hà Nội 1987” được in bằng ba ngôn ngữ Việt - Pháp - Anh, với phần lớn là ảnh đen trắng xen lẫn một vài tấm ảnh màu hiếm hoi. Những bức ảnh này không chỉ có giá trị tư liệu mà còn là chứng nhân của ký ức, của một thời Hà Nội đang chuyển mình vừa cũ kỹ, trầm mặc, vừa rộn ràng sức sống mới.

Theo nhà văn Nguyễn Trương Quý, những khuôn hình của Jean-Charles Sarrazin giúp người xem hình dung và hồi tưởng về Hà Nội một cách sắc nét hơn, cảm nhận được đời sống ấm áp, chân tình, những chuyển động của đô thị, những lát cắt sinh hoạt của cuộc sống. Để có thể ghi lại được những khoảnh khắc ấy, người nghệ sĩ hẳn phải có sự gắn bó, thấu hiểu và tình yêu sâu sắc với Hà Nội.

Tại buổi ra mắt sách, ông Franck Bolgiani - Tùy viên Văn hóa, Giám đốc Viện Pháp tại Hà Nội, Phó Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam khẳng định “Hà Nội 1987” không chỉ đơn thuần là một tuyển tập hình ảnh; đó còn là một chứng nhân sống động của thời khắc bước ngoặt trong lịch sử Việt Nam những năm đầu của thời kỳ Đổi mới, được ghi lại qua ống kính của một chàng nhiếp ảnh gia trẻ người Pháp, đầy tò mò và chan chứa tình cảm đối với đất nước mà anh vừa khám phá. Với chiếc máy ảnh trong tay, anh đã ghi lại một Hà Nội mong manh nhưng tràn đầy hy vọng, vẫn còn dấu ấn của những khó khăn đời sống song đã bắt đầu bừng lên sức sống mới của thời kỳ đổi mới. Những bức ảnh đen trắng đầy chuyển động và ngẫu hứng ấy thể hiện ánh nhìn của một nghệ sĩ - nơi giao thoa giữa hiện thực và giấc mơ, giữa ký ức và hiện đại.

“Gần bốn mươi năm sau, những bức ảnh ấy trở lại với chúng ta như một cánh thư gửi từ quá khứ, mời gọi ta tìm lại hình ảnh một Hà Nội xưa của tuổi trẻ, của sự giản dị và của thời kỳ chuyển mình”, ông Franck Bolgiani chia sẻ./.