Huyền thoại về Hồ Tây

Có lẽ cái tên Аầm Xác Cáo và  hồ Kim Ngưu gắn liửn với những huyửn thoại mang tính hoang đường được dùng là m tên gọi cho Hồ Tây.

Từ thời xa xưa, ở nơi đây có một quả núi đá, trong núi có một con hồ tinh chín đuôi là m hại nhân dân. Thượng đế cả giận, sai Long Vương cùng đội quân thủy tộc theo dòng nước trà n và o, phá tan quả núi, giết chết hồ tinh. Sau đó hang núi đá đó thụt xuống tạo thà nh một cái đầm, xác cáo nổi lên và  người dân đã gọi đầm đó là  Đầm Xác Cáo.

Cũng theo một huyửn thoại khác, cái tên hồ Kim Ngưu (hồ Trâu Và ng) được bắt nguồn từ thời Lý. Và o triửu Lý, ở nước ta có vị cao tăng Nguyễn Minh Không pháp thuật rất giửi và  có thể chữa được nhiửu bệnh lạ. Nghe tà i nghệ của ông, vua Tống cho vời ông sang Trung Quốc để chữa bệnh cho hoà ng tử­. Sau khi chữa khửi bệnh cho hoà ng tử­, vua Tống ban thưởng cho phép ông và o kho muốn lấy gì thì lấy và  lấy bao nhiêu cũng được. Nguyễn Minh Không hóa phép thu tất cả đồng đen trong kho và o một cái bao, xách ra bử biển, thả nón xuống là m thuyửn chở vử nước. à”ng dâng toà n bộ số đồng đen đó cho vua Lý, nhà  vua bèn sai đúc thà nh một quả chuông.

Khi chuông đúc xong, đánh thử­ mấy tiếng thì từ bên Trung Quốc có một con trâu và ng nghe thấy tiếng chuông chạy sang nước ta. Аến khu rừng phía Bắc thà nh Thăng Long thì tiếng chuông im bặt, trâu và ng lồng lộn đi tìm, dẫm nát cả khu rừng, đất thụt xuống thà nh hồ. Nhà  vua sai ném quả chuông xuống hồ để trâu khửi lồng lên.

Từ đó trâu vẫn nằm yên dưới đáy hồ và  hồ có tên là  hồ Kim Ngưu. Tục truyửn rằng hễ người nà o sinh được mười con trai thì có thể đến mặt hồ gọi trâu và ng lên mà  dắt vử được. Có lần đã có người có đủ mười con đến gọi trâu vử, dắt trâu và ng lên đến mặt nước thì bỗng đứt thừng, trâu lại lặn xuống nước mất. Thì ra người ấy chỉ có chín con đẻ, còn một là  con nuôi. Và  chuyện trâu và ng vẫn là  một đử tà i ngâm vịnh, là m thơ cho nhiửu thi nhân, mặc khách.

Cũng trong sử­ cũ chép lại, dưới thời Lý, Hồ Tây còn có tên là  hồ Dâm Аà m (hồ Mù Sương) bởi mặt hồ quanh năm đửu có sương mù bốc lên, rồi tạo thà nh những đám mưa nhử rơi xuống. Các đời vua Lý, Trần thường lập hà nh cung ở trên bử phía Nam hồ mà  tiêu biểu nhất là  hà nh cung đặt ở chùa Trấn Quốc thời Lý và  nó được gọi là  Dâm Аà m hà nh cung.

Và o năm 1573, vì tránh tên húy của vua Lê Thế Tông là  Duy Аà m nên người ta đổi gọi là  Tây Hồ (hồ nằm phía tây thà nh Thăng Long). Dưới thời Hậu Lê, vì kiêng tên tước Tây vương của chúa Trịnh Tạc, năm 1675 hồ được đổi thà nh Аoái Hồ (một tên trong bát quái của Kinh Dịch, Аoái thuộc vử phía Tây) nhưng hết thời Trịnh Tạc, nhân dân lại gọi tên hồ như cũ.

Аến thời Tây Sơn có một câu chuyện khá lý thú và  có nhiửu ý nghĩa vử việc xin đổi tên hồ. Khi vua Quang Trung đã diệt xong quân Mãn Thanh, thống nhất đất nước có lưu lại thời gian ở Thăng Long. Một hôm, vua ngự chơi thuyửn Hồ Tây; trong số các quần thần đi theo có một văn thần họ Аỗ là  tiến sĩ cũ của nhà  Lê, ý chừng muốn lấy lòng nhà  vua, quử³ xuống tâu xin đổi tên hồ. Nhà  vua lấy là m lạ hửi:

- Tên của hồ có từ xưa, là m sao lại phải đổi?

Viên quan ấy tâu:

- Tâu bệ hạ, hạ thần thấy tên hồ trùng với tên húy của quý hương (tức là  là ng quê của vua)

Vua Quang Trung cười nói rằng:

- Nhà  ngươi lại muốn trẫm là m một điửu vô nghĩa đối với nhân dân Bắc Hà  sao? Tây Hồ là  một cảnh đẹp của Thăng Long, người Thăng Long từ xưa vẫn yêu quý Tây Hồ, lẽ nà o ngà y nay lại vì trẫm mà  đổi tên gọi của hồ được? Vả chăng trẫm từ Tây Sơn xa xôi, ngà y nay lại được đến Tây Hồ xinh đẹp nà y, mượn Tây Hồ là m nơi gặp gỡ các bạn Bắc Hà  chẳng hay lắm sao? Khách Tây Sơn, cảnh Tây Hồ, cũng là  duyên kử³ ngộ, cùng nhau còn nhiửu gắn bó hẹn hò, cảnh chẳng phụ lòng người, là m sao người lại  phụ cảnh?

Nói xong vua và  quần thần đửu cười, viên quan kia có vẻ ngượng ngùng vì đã nịnh vua không đúng chỗ. Ngà y nay, mặc dù có nhiửu tên gọi gắn liửn với những sự tích khác nhau vử nguồn gốc của nó nhưng Hồ Tây vẫn luôn được người Hà  Nội yêu mến. Những con đường quanh hồ, những danh thắng nổi tiếng bên hồ như chùa Trấn Quốc, phủ Tây Hồ, đửn Quán Thánh... đã trở thà nh một địa điểm tham quan lý tưởng đối với mỗi du khách khi đến Thủ đô Hà  Nội.