Không nên giao doanh nghiệp tự định giá điện

Sáng nay, 31/5, thay mặt Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoà ng đã trình Quốc hội dự thảo sử­a đổi Luật Аiện lực. Trong đó, vấn đử giá điện có sự sử­a đổi mạnh mẽ nhất. 

Theo đó, cơ chế điửu chỉnh giá điện vẫn do Thủ tướng Chính phủ quy định nhưng các chi tiết vử cơ cấu biểu giá sẽ giao cho cơ quan chuyên ngà nh thực hiện, cụ thể là  Cục Аiửu tiết điện lực, Bộ Công Thương. Giá bán lẻ điện sẽ do đơn vị điện lực xây dựng, hiện nay chính là  Tập đoà n Аiện lực Việt Nam (EVN). Căn cứ giá điện sẽ được dựa trên các báo cáo tà i chính đã được kiểm toán hà ng năm của đơn vị.

Chính phủ cho rằng luật Аiện lực hiện hà nh đang giao cho Thủ tướng phê duyệt biểu giá bán lẻ đã không còn phù hợp với thực tế. Giá bán điện bình quân của Việt Nam cà ng ngà y cà ng thấp hơn so với giá thà nh, không thu hút, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư và o điện.

à”ng Phan Xuân Dũng, Chủ nhiệm UB Khoa học, công nghệ và  môi trường - cơ quan thẩm tra đử nghị Chính phủ cần nghiên cứu thêm 3 vấn đử. 

Thứ nhất là  vấn đử thị trường điện cạnh tranh. Theo quyết định số 26/2006 của Thủ tướng thì thị trường điện Việt Nam được hình thà nh và  phát triển theo 3 giai đoạn với cấp độ. Cấp độ đầu tiên là  hình thà nh thị trường phát điện cạnh tranh giai đoạn 2005 - 2014.

Cấp độ thứ hai là  hình thà nh thị trường bán buôn điện cạnh tranh từ năm 2015 - 2022. 

Cấp độ cao nhất và  cuối cùng là  hình thà nh thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, áp dụng từ sau năm 2022. 

Lộ trình nà y cho thấy trong một số năm tới, chưa thể khắc phục được tình trạng độc quyửn của một số doanh nghiệp lớn trong các khâu phát điện, truyửn tải, phân phối điện. Theo các mức độ, cấp độ phát triển khác nhau của thị trường điện lực cạnh tranh, Nhà  nước vẫn phải áp dụng các biện pháp can thiệp vử giá. 

Thứ hai là  nội hà m của khái niệm có sự điửu tiết của Nhà  nước cần được cụ thể hóa. Sự điửu tiết của Nhà  nước đối với giá điện có thể được thực hiện thông qua các chính sách thuế, các biện pháp kinh tế và  tà i chính hoặc thực hiện các biện pháp bình ổn giá khi xảy ra biến động bất thường. Theo đó, sự điửu tiết giá điện không nhất thiết bao gồm việc Nhà  nước phê duyệt, quyết định thường xuyên hoặc định kử³ một số loại giá điện.

Thứ ba, chính sách của Nhà  nước vử giá điện. Vấn đử nà y phải phù hợp với quy định của luật Giá đang được Quốc hội xem xét, sẽ thông qua tại kử³ họp nà y. Dự thảo nà y đang quy định Nhà  nước định giá cụ thể đối với giá truyửn tải điện, giá dịch vụ phụ trợ hệ thống điện; định khung giá đối với giá phát điện, bán buôn điện, mức giá bán lẻ điện bình quân.

Ngà nh điện hiện nay và  trong thời gian tới vẫn do doanh nghiệp nhà  nước độc quyửn chi phối. Nếu giao cho đơn vị điện lực tự định giá dễ dẫn đến tình trạng áp giá độc quyửn trong khi điện là  mặt hà ng thiết yếu, có ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất, đời sống, kinh tế - xã hội của cả nước.

Với các phân tích trên, cơ quan thẩm tra đử nghị luật Аiện lực sử­a đổi phải theo hướng Nhà  nước quy định khung giá đối với mức giá bán lẻ điện bình quân. Giá bán lẻ điện do đơn vị điện lực quyết định trên cơ sở khung giá, nhằm phù hợp với dự thảo luật Giá. 

Bên cạnh đó, Chính phủ có thể cân nhắc bổ sung thêm nội dung Nhà  nước có quy định cơ chế điửu chỉnh giá điện như Chính phủ trình. 

Ngoà i ra, Chính phủ cần phải là m rõ hơn căn cứ tính giá điện sẽ dựa và o kiểm toán độc lập hay kiểm toán nhà  nước. Cơ cấu giá điện cần quy định rõ rà ng, công khai, minh bạch hơn trong dự thảo luật để là m cơ sở tính toán, kiểm tra, giám sát. Nhiửu quốc gia cũng đã thực hiện việc công khai cơ cấu giá điện ngay trong hóa đơn trả tiửn điện của khách hà ng. 

Trên thực tế, giá điện hiện đã được điửu chỉnh theo biến động đầu và o của 3 yếu tố gồm tỷ giá, giá nhiên liệu và  cơ cấu sản lượng điện phát. Nếu mức giá bình quân điửu chỉnh không quá 5% thì sẽ do Bộ Công Thương phê duyệt, nếu trên mức 5% sẽ do Thủ tướng phê duyệt. Các khâu xây dựng, đử xuất mức giá nà y đửu do EVN thực hiện. Thời gian giữa hai lần điửu chỉnh liên tiếp tối thiểu là  3 tháng.