Làng Việt: Cần bảo tồn những biểu tượng sống

Nhưng, những gốc gạo già  nà y, và  cả những gốc đa, hay cái giếng là ng hay những sân kho, đình là ng, ao là ng  kia nữa... thì rõ rà ng là  cần, để khu biệt với những phố xá hay là ng bản mang sắc mà u văn hóa khác. Và , mãi mãi, những gốc cổ thụ mang mà u thời gian nà y, thì cần lắm sự bảo tồn, cần lắm sự chăm sóc và  vun trồng để thực sự là  biểu tượng của những ngôi là ng Việt...

Câu chuyện cứu cây đa Tân Trà o cách đây và i năm đã được một số cơ quan truyửn thông đử cập. Có khá nhiửu người quan tâm, từ nhà  sử­ học, nhà  khoa học cho đến những người nông dân hay ông chủ của một vườn cây cảnh ở Hà  Nội sẵn sà ng lấy sinh mạng mình ra để bảo đảm. Bởi đây chính là  cây đa lịch sử­, cây đa gắn với nhiửu sự kiện của dân tộc, đang là  biểu tượng du lịch của một vùng cách mạng nên đã có cả một cuộc hội thảo được tỉnh Tuyên Quang tổ chức. Tại đây, nhiửu ý kiến tâm huyết đã phát biểu, thậm chí có cả những phương án cứu cây đa Tân Trà o được trình bà y kĩ lườ¡ng trong nhiửu trang văn bản.

Cây đa Tân Trà o, ngà y còn xanh tốt

Ở Thanh Liêm-Hà  Nam, cách đây chừng dăm năm, tôi đã bị mê hoặc suốt một thời gian dà i bởi con đường hoa gạo tuyệt đẹp bên dòng kênh dẫn nước. Dù đây chưa thực sự là  những gốc cổ thụ, nhưng cứ mỗi dịp tháng ba đến, tôi đửu ao ước trở lại. Tuy nhiên, chỉ với một quyết định mở đường, trong lần trở lại gần đây, những biểu tượng ấy cũng đã biến mất, hay nói cách khác, chỉ còn trong kí ức - trên những bức ảnh.

Cây đa ở cổng là ng Аường Lâm - vốn là  biểu tượng để nhận diện là ng Việt cổ nà y “ mấy năm trước cũng đứng trước nguy cơ chết rụi. Rất may sau đó, nhử công luận lên tiếng kịp thời, các cơ quan có chức năng và o cuộc và  sau đó, bằng một phương pháp chữa trị phù hợp mà  cây đa hà ng trăm năm tuổi đã xanh tươi trở lại.

Gốc gạo ở đửn Ngọc Sơn

Nhiửu người trong chúng ta hẳn vẫn chưa quên những gốc cây cổ thụ từng là  hình ảnh thân thuộc gắn với các thắng cảnh ở Hà  Nội như cây gạo trước cổng đửn Ngọc Sơn, cây đa trong khu di tích Cổ Loa. Còn bây giử, suốt hà ng chục năm nay, cây gạo được người ta trồng thế và o vị trí cũ trước cổng đửn Ngọc Sơn vẫn chưa thể tửa bóng che được khoảng trống đó. Thế mới biết, phải đặt mình và o vị trí người trồng cây, hà ng ngà y vun trồng và  chăm sóc, thì mới thấy được để một mầm cây trở thà nh cổ thụ cần bao nhiêu sức lực và  thời gian.

Trong chuyện bảo tồn những giá trị phi vật thể ở là ng quê, có một sự thật, chúng ta thường hà nh động muộn. Rất nhiửu ao là ng đã bị san lấp, nhiửu sân kho ngà y xưa là  chỗ cho xã viên hợp tác xã phơi thóc, phơi rơm cũng đã biến mất bằng những dự án giãn dân. Khuôn mặt thôn quê giử đây đã khó nhận ra sự khác biệt so với thị thà nh. Và  những gốc cổ thụ, như cây dã hương ngà n tuổi ở Bắc Giang - độc đáo nhất nhì trong khu vực Аông Nam à - phải tới khi bị mối xông gần chết thì mới được quan tâm. Hay như 3 gốc gạo cổ thụ gắn liửn với thủy đình của quần thể thắng cảnh chùa Thầy ở Hà  Nội, từng được quay phim Nguyễn Hữu Tuấn khai thác trong phim Bến không chồng đến lúc sắp chết rụi, và  báo chí lên tiếng thì mới được quan tâm.

Khu vực Hà  Tây (cũ) là  một trong những vùng có nhiửu cổ thụ nhất ở miửn Bắc. Theo kết quả điửu tra của đử tà i khoa học Nghiên cứu bảo tồn và  phát huy giá trị di sản cây cổ thụ  thì trên địa bà n nà y có 1.140 cây cổ thụ được phân bố rải rác, trong đó chiếm gần 70%, nằm ở các di tích lịch sử­, văn hóa còn lại là  ở trong các khu dân cư, ngõ là ng cổng xóm hay ngoà i đồng... Tuy nhiên, mấy năm trước, hà ng loạt cây gạo cổ thụ đã chết, trong đó đáng chú ý có một cây gạo cổ thụ gần trăm tuổi chỉ nằm cách cổng chùa Tây Phương hơn 1km cũng đã chết rụi.

Thà nh cổ Sơn Tây

Trôi theo thời gian, tránh đi sự tụt hậu, là ng quê đang dần dần khoác lên mình tấm áo mới. Những con đường quê đang được cải thiện bằng bê tông, hay trải nhựa. Những ngôi nhà  tranh nhà  ngói phải dần được thay bằng những nhà  mái bằng, nhà  tầng. Cuộc sống thôn quê của những người nông dân phải được cải tiến theo chiửu hướng tích cực với những tiện nghi sinh hoạt. Và  do đó, "khuôn mặt quê" đương nhiên phải đổi khác. Chúng ta không nên mong muốn hoặc yêu cầu người dân quê suốt đời lam lũ kiếm tiửn chân chính mà  lại cứ phải ở trong những ngôi nhà  ẩm thấp, thiếu thốn tiện nghi...

Rồi đây là ng quê sẽ thay da đổi thịt với những ngõ xóm khang trang, sạch sẽ; những con đường là ng rộng rãi và  ôtô đậu ven đường. Khi đó, chúng ta chỉ có thể nhận diện ra là ng quê qua những cây đa, gốc gạo cổ thụ tửa bóng xuống ao là ng hay đình là ng. Một là ng quê cổ kính và  truyửn thống, ấy là  khi có những nhân chứng sống qua thời gian. Hay nói như nhà  sử­ học Dương Trung Quốc:Tôi nghĩ để xây một tòa nhà  trăm tầng nếu đủ tiửn thì chậm lắm 10 năm là  xong. Nhưng trồng cây thì có dùng bao nhiêu tiửn đổ và o gốc cũng chẳng thể có được như cây đã chết. Cái cây nó cũng giống như con người, cũng sinh-lão-bệnh-tử­, cuộc sống của nó cũng cần có thời gian và  cả tình yêu nữa.