'Muốn đổi tên nước phải nhận diện toà n cục'

GS.TSKH Phan Xuân Sơn, nguyên Phó viện trưởng Viện Chính trị học, Ủy viên hội đồng lý luận Trung ương trao đổi với VnExpress xung quanh vấn đử có nên đặt lại tên nước.

- à”ng nghĩ gì vử việc Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp đưa ra hai phương án vử tên nước?

- Tôi cảm thấy khá đột ngột khi nội dung nà y được Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp đử cập tới. Điửu đó có nghĩa việc đổi tên nước đã được nhiửu người dân quan tâm. Tôi tham gia nhiửu cuộc hội thảo, hội nghị vử tổng kết Hiến pháp 1992, góp nhiửu ý kiến vử bản Dự thảo Hiến pháp mới. Nhưng trong các cuộc góp ý, đây là vấn đử chưa được đặt ra như là một nội dung chính của sửa đổi Hiến pháp lần nà y. Chúng ta cũng thấy vấn đử nà y ít được đăng tải trên các phương tiện truyửn thông.

Tôi cảm nhận rằng, lúc nà y ta chưa chuẩn bị đầy đủ lập luận, cơ sở dữ liệu, đặc biệt là vử tâm lý, thông tin, các văn bản liên quan đến tên nước. Vì vậy, vẫn nên sử dụng tên nước hiện tại: Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tên nước là vấn đử thiêng liêng, liên quan đến mọi người dân. Phải là m sao để mọi người đửu có cơ hội suy nghĩ, cân nhắc, lựa chọn, nói lên tiếng nói của mình. Vì vậy, nếu đặt vấn đử đổi tên nước, phải có tổ chức thảo luận chu đáo, bà n bạc kử¹, đồng thời phải chuẩn bị tốt công tác tư tưởng, thông tin, tránh đảo lộn tâm lý.

Giáo sư Phan Xuân Sơn (Học viện Chính trị Hà nh chính quốc gia Hồ Chí Minh): "Vấn đử đặt ra không phải là sử dụng tính từ xã hội chủ nghĩa trong tên nước nữa hay không mà chính là việc giải quyết, tìm ra một mô hình CNXH của Việt Nam thực sự tốt đẹp như kử³ vọng ban đầu". Ảnh: Nguyễn Hưng.

- à”ng nghĩ sao trước ý kiến tên nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam không còn phù hợp với thực tế ?

- Tên nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định bởi Quốc hội khóa VI (Quốc hội Việt Nam thống nhất) ngà y 2/7/1976. Trong tên nà y có hai thà nh tố quan trọng: Thứ nhất là Việt Nam, ta tạm goi là tên nước lịch sử, chỉ quốc gia của người Việt phương Nam (so với Trung Quốc); thứ hai Cộng hòa xã hội chủ nghĩa, là hình thức chính thể.

Tên Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sau đó được đưa và o Hiến pháp 1980, nhưng chưa được trưng cầu dân ý. Cũng chính vì chưa trưng cầu dân ý nên bây giử có bà n tán nà y nọ. Quan điểm của tôi là phải trưng cầu dân ý vử Hiến pháp. Việc nà y phải là m trung thực, vì vận mệnh đất nước là do nhân dân quyết định. Như thế thì Hiến pháp mới bửn vững, có sức sống lâu dà i.

Cho đến cuối thế kỷ 20 có khoảng 100 nước hoặc tuyên bố phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, hoặc tự nhận là đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, hoặc gắn tính từ xã hội chủ nghĩa và o tên nước lịch sử. Chúng ta biết rằng xu hướng đó gắn liửn với sự lớn mạnh cũng như những thà nh tựu phát triển của Liên Xô và hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên sau khi chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông à‚u rơi và o khủng hoảng và sụp đổ, mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Liên Xô, Đông à‚u không còn hấp dẫn nữa. Đây không phải lỗi ở định hướng XHCN và khái niệm CNXH mà lỗi ở sự vận dụng và xây dựng một mô hình cực đoan vử CNXH, dẫn đến nhiửu hệ lụy tiêu cực. Điửu nà y khiến không ít người muốn chối bử danh từ CNXH, thậm chí sợ hãi, nghi ngử nó. Hiện nay, trên thế giới chỉ còn Sri Lanka và Việt Nam là còn tính từ xã hội chủ nghĩa trong tên nước.

Cũng cần kháº³ng định rằng, tính từ xã hội chủ nghĩa trong tên nước không cản trở sự phát triển của một đất nước. Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước được công nhận trên trường quốc tế. Thế giới công nhận chính thể nà y, vai trò và bản sắc dân tộc nà y, trách nhiệm của dân tộc nà y với cộng đồng quốc tế. Sự hội nhập thà nh công của Việt Nam dù chưa đạt được hoà n toà n như mong muốn, nhưng đã chứng tử được khả năng hòa đồng với thế giới. Tên nước hiện tại vì thế không cản trở, không mâu thuẫn với mục tiêu dân già u, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Vấn đử đặt ra có chăng là vấn đử xây dựng CNXH thì phải già u mạnh hơn, phải dân chủ hơn, công bằng hơn các mô hình xã hội khác. Theo tinh thần đó, Đảng phải lãnh đạo như thế nà o, Nhà nước quản lý như thế nà o và nhân dân là m chủ như thế nà o. Các nước Bắc à‚u dù không công khai phô trương nhưng cũng đang xây dựng một mô hình CNXH của họ. Họ không coi tên nước Vương quốc của họ đe dọa đến sự phát triển, văn minh. Vậy, vấn đử cốt lõi là chúng ta ứng xử với bản thân và cộng đồng quốc tế như thế nà o. Chúng ta đặt ra mục tiêu và phát triển đất nước ra sao.

"Khi chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông à‚u rơi và o khủng hoảng và sụp đổ, mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Liên Xô, Đông à‚u không còn hấp dẫn nữa. Đây không phải lỗi ở định hướng XHCN và khái niệm CNXH mà lỗi ở sự vận dụng và xây dựng một mô hình cực đoan vử CNXH, dẫn đến nhiửu hệ lụy tiêu cực. Điửu nà y khiến không ít người muốn chối bử danh từ CNXH, thậm chí sợ hãi, nghi ngử nó".

Sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông à‚u là sự sụp đổ của một mô hình chủ nghĩa xã hội cụ thể, đã bị biến tướng thà nh chủ nghĩa xã hội quan liêu. Tư tưởng xã hội chủ nghĩa có từ rất sớm trong lịch sử nhân loại và nó vẫn đồng hà nh cùng nhân loại trong quá trình tìm kiếm một mô hình nhà nước có thể đáp ứng được sự kử³ vọng của nhân dân các nước và cộng đồng nhân loại vử một xã hội phồn vinh, dân chủ, công bằng, bình đáº³ng, bác ái, văn minh. Như vậy, vấn đử đặt ra không phải là sử dụng tính từ XHCN trong tên nước nữa hay không, mà chính là việc giải quyết, tìm ra một mô hình CNXH của Việt Nam thực sự tốt đẹp như sự kử³ vọng ban đầu.

- Việc thay đổi cụm từ xã hội chủ nghĩa có thể là m cho nhiửu người suy nghĩ rằng Việt Nam đã thay đổi mục tiêu, đường lối phát triển. Là người nghiên cứu lâu năm vử lĩnh vực chính trị, quan điểm của ông vử vấn đử nà y?

- Nhiửu người cho rằng tên Cộng hòa XHCN Việt Nam quá khác với thế giới và muốn đặt tên khác. Theo tôi vấn đử đó cũng đáng để suy nghĩ. Chúng ta có quá khác với thế giới hay không? Trên kia chúng ta đã nói vử sự chấp nhận của cộng đồng quốc tế, của khả năng hội nhập. Nhưng để có một tên nước mới thì cần được bà n bạc một cách nghiêm túc, công phu, có thời gian. Phải nhận diện lại toà n bộ các vấn đử của đất nước chứ không đơn giản là hôm nay đặt tên nà y, mai đặt tên khác. Tuy nhiên, nếu nhân dân muốn xem xét lại tên nước thì phải nghiêm túc xem lại. Tất cả đửu phải phục tùng ý chí của nhân dân.

- Thời gian lấy ý kiến rộng rãi cho bản dự thảo Hiến pháp còn kéo dà i tới hết tháng 9. Với vấn đử trọng đại nà y thì cần là m những gì?

- Trước hết vử chủ trương, cần phải đưa vấn đử nà y ra thảo luận ngay bây giử. Phân tích vấn đử đổi tên nước cũng không kém gì so với phân tích những vấn đử lớn khác của Hiến pháp từng được thảo luận. Truyửn thông phải và o cuộc, các địa phương tổ chức lấy ý kiến, để người dân nói lên suy nghĩ, lựa chọn.

Vấn đử nà y chỉ nhạy cảm ở yếu tố tâm lý chứ không liên quan đến định hướng phát triển đất nước, đến vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, vai trò là m chủ của nhân dân. Vử lý luận lẫn thực tế, để xác định được đầy đủ nội dung trong mục tiêu xây dựng CNXH và một mô hình chủ nghĩa xã hội của Việt Nam là việc rất khó, nhưng rất cần thiết.

Kết quả thăm dò ý kiến bạn đọc VnExpress trong 2 ngà y (16-17/4).

- Hiện có nhiửu ý kiến muốn lấy lại tên nước là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Theo ý kiến GS thì thế nà o?

- Tên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa rất hay, rất Việt Nam, thể hiện sự tiến bộ của đất nước là đã lật đổ chế độ nhà nước phong kiến chuyên chế. Tuy nhiên nó từng tồn tại trong thời kử³ trên dải đất hình chữ S, dù tính chính danh rất khác nhau, nhưng có tới 4 tên nước: Việt Nam dân chủ cộng hòa, Quốc gia Việt Nam (chính quyửn Bảo Đại vùng tạm chiếm), Việt Nam cộng hòa, Cộng hòa miửn Nam Việt Nam (vùng giải phóng ở miửn Nam). Trên bản đồ chính trị thế giới lúc bấy giử, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa là miửn Bắc Việt Nam. Lấy lại tên đó, không tránh khửi sự hình dung, sự liên tưởng vử miửn Bắc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: Xây dựng miửn Bắc xã hội chủ nghĩa và đấu tranh giải phóng miửn Nam.

Theo tôi, vử thực chất, bây giử xã hội ta đã vượt qua thời kử³ đó. Mặc dù có nhiửu chiến công hà o hùng trong đấu tranh giải phóng dân tộc, nhưng tên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lại gắn liửn với thời kử³ tập trung, quan liêu, bao cấp với nhiửu khuyết điểm nóng vội, duy ý chí. Bản thân tôi không muốn quay trở lại tên nà y, mặc dù thời kử³ Việt nam dân chủ cộng hòa gắn liửn với nhiửu kỷ niệm đẹp đẽ của thế hệ chúng tôi.

Nếu buộc phải đổi tên nước, theo tôi nên lấy tên là Cộng hòa dân chủ Việt Nam