Mướp đắng - vị thuốc quí

Bộ phận dùng là  quả tươi hay khô, có thể dùng cả hạt và  lá để là m thuốc.

Trong quả có chứa glycozit đắng: momordixin, charantin; hỗn hợp các chất thuộc nhóm stigmastadienol; protid, acid amin; lipid và  các sắc tố chủ yếu: lycopen; một số vitamin và  muối khoáng. Hạt chứa chất béo và  chất đắng.

Theo Аông y mướp đắng vị đắng, lạnh; và o tử³ vị tâm can. Tác dụng thanh giải thử­ nhiệt, minh mục giải độc. Dùng cho các trường hợp nhiệt bệnh sốt nóng mất nước, hội chứng lửµ, viêm cấp tính đường tiết niệu, sửi đường tiết niệu, mụn nhọt, viêm kết mạc mắt cấp tính (đau mắt đử), bệnh tiểu đường. Dùng 1- 4 quả; nấu, xà o, ép nước, pha hãm.

Một số bà i thuốc chữa bệnh có mướp đắng:

Nước tắm cho trẻ em nhiửu rôm sảy: Mướp đắng 2 - 3 quả. Rử­a sạch, bổ là m đôi, nấu với nước, lấy nước tắm cho trẻ. Ngà y là m 1 lần.

Chữa ho: Mướp đắng 1 - 2 quả. Rử­a sạch, bổ là m đôi, nấu với nước, lấy nước uống trong ngà y.

Chữa thấp khớp: Lá mướp đắng 8g, dây đau xương sao 8g, cây xấu hổ 8g, rễ nhà u 8g, cử xước 8g, cây vòi voi sao 8g, cối xay 8g, rễ ngũ trảo 5g, dây thần thông 5g, quế chi 4g, gừng tươi 3g. Sắc uống ngà y 1 thang.

Nước sắc khổ qua: Khổ qua 1 - 2 quả, tách bử ruột, thái lát, sắc lấy nước cho uống. Dùng cho các trường hợp tiểu đường, sốt cao mất nước, miệng khô, họng khát.

Nước chiết khổ qua ướp đường: Khổ qua tươi 1 - 2 quả. Khổ qua rử­a sạch, nghiửn nát nhuyễn, cho thêm 100g đường trắng trộn khuấy đửu để sau 2 giử đem khuấy nước sôi nguội và  lọc lấy nước cho uống 1 lần. Dùng cho chứng nhiệt lửµ.

Khổ qua xà o đậu phụ: Khổ qua 150g, đậu phụ 100g. Khổ qua rử­a sạch, bử ruột thái lát, dùng dầu xà o to lử­a cho chín tái, cho đậu phụ thái lát và  ít muối gia vị, tiếp tục xà o to lử­a cho chín đửu. Cho ăn ngà y 1 lần. Dùng thường ngà y cho bệnh nhân tiểu đường.

Khổ qua xà o thịt nạc: cách là m tương tự như trên, thay đậu phụ bằng thịt lợn nạc. Dùng cho các trường hợp chảy máu cam, tiểu đường, đau mắt đử...

Khổ qua xà o cà  rốt: Khổ qua 60g, cà  rốt 60g, thêm hà nh tiêu gia vị xà o với lử­a to. Đ‚n ngà y 2 lần. Dùng cho các trường hợp tiêu chảy, đặc biệt là  ở trẻ nhử với liửu bằng nử­a của người lớn.

Thịt nạc hầm khổ qua củ cải: Khổ qua 250g - 500g, thịt lợn nạc 125g - 250g, củ cải 100g - 200g. Khổ qua rử­a sạch thái lát, thịt lợn nạc thái miếng, củ cải thái miếng; hầm với nước; khi đã chín thêm gia vị. Cho ăn ngà y 1 lần, liên tục 20 ngà y. Dùng cho các bệnh nhân viêm họng mạn tính, đau rát họng, ho khan, viêm nử hoặc viêm teo niêm mạc họng.

Khổ qua xà o bột tử: Khổ qua 60g, bột củ năn 60g. Khổ qua bử ruột thái lát, bột tử (củ năn) bóc vử thái lát. Cho dầu vừng hoặc dầu thực vật xà o to lử­a, thêm gia vị. Cho ăn ngà y 1 - 2 lần. Dùng cho các trường hợp viêm loét niêm mạc môi miệng, viêm lườ¡i và  họng hầu. Đ‚n và  nhai nuốt đửu đau, sốt nóng.

Ở miửn Nam, tại các thà nh phố, thị trấn; món canh khổ qua nhồi thịt băm hoặc cá riêu canh chua khổ qua là  những món ăn ngon miệng dễ tiêu được mọi người ưa thích.

Kiêng kửµ: Người có tử³ vị hư hà n không nên dùng nhiửu.