Nền giáo dục thà nh Thăng Long dưới thời Pháp thuộc

Аất nước ta trải qua nghìn năm Bắc thuộc, rồi  ngay cả khi xây dựng nhà  nước độc lập dưới chế độ phong kiến nhưng đất nước vẫn chịu ảnh hưởng sâu sắc của nửn giáo dục phương Bắc mà  chủ yếu là  Trung Quốc.

Hệ thống giáo dục qua các triửu đại phong kiến đửu dựa trên tư tưởng của Nho giáo. Những môn học, những hình thức thi cử­, tuyển chọn quan lại cho hệ thống chính quyửn cai trị từ trung ương đến địa phương đửu chịu ảnh hưởng nặng nử từ Trung Quốc phong kiến.

Giử học Аịa lý

Tuy nhiên, ngay khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, chúng đã tiến hà nh hủy diệt nửn giáo dục Nho học vốn đã tồn tại hà ng nghìn năm mà  thay và o đó là  một hệ thống giáo dục mang tính phương Tây nhằm phục vụ cho bộ máy cai trị của chúng tại Việt Nam.

Năm 1864 diễn ra kử³ thi Hương cuối cùng ở Nam Kử³ (tổ chức ở ba tỉnh miửn Tây trước khi bị Pháp chiếm). Từ  1878 chữ Hán trong giấy tử công văn các cơ quan hà nh chính được thay thế bằng chữ Pháp và  chữ quốc ngữ.

Ở Bắc Kử³ và  Trung Kử³, dưới quy chế bảo hộ, sự thay đổi vử giáo dục chậm hơn. Kử³ thi Hương cuối cùng ở Bắc là  năm Ất Mão 1915 và  ở Huế năm Mậu Ngọ 1918.  Chế độ giáo dục và  khoa cử­ Nho học thực sự chấm dứt với khoa thi Hội cuối cùng năm Kỷ Mùi 1919 ở Huế. Tuy vậy mãi đến năm 1932 bộ máy quan lại của triửu đình mới bử việc dùng chữ Hán và  thay thế bằng chữ Pháp hay chữ quốc ngữ.

Nhằm thay thế Hán ngữ bằng ngôn ngữ Pháp và  chữ quốc ngữ, thực dân Pháp đã lập ra nhiửu cơ sở để truyửn bá và  để đáp ứng nhu cầu cấp bách trong thời gian đầu, thực dân Pháp đã thiết lập các trường đà o tạo thông ngôn. Ngà y 8/5/1861 Аô Аốc Charner ký nghị định lập trường Collège d'Adran để đà o tạo thông ngôn người Việt và  cho cả người Pháp muốn học tiếng Việt. Trường Thông Ngôn được thiết lập ở Sà i Gòn năm 1864, ở Hà  Nội năm 1905.  Pháp còn thiết lập các Trường Hậu Bổ (chuẩn bị bổ ra là m quan) ở Hà  Nội năm 1903 và  ở Huế năm 1911.  Аây là  những bước đầu trong việc thiết lập một giáo dục của Pháp. 

Giử Hóa học

Khi xây dựng nửn giáo dục thay thế Nho giáo, người Pháp có ba mục đích.  Mục đích  quan trọng nhất nhằm đà o tạo lớp người thừa hà nh chính sách của Pháp là  cai trị và  khai thác ở Việt Nam và  cả Аông Dương. Tầng lớp nà y bao gồm các viên chức trong các ngà nh hà nh chánh, giáo dục, y tế và  xây dựng.

Thứ đến là  truyửn bá tư tưởng Pháp, lòng biết ơn sự khai hóa của Pháp và  sự trung thà nh với Pháp. Cuối cùng với mục đích mị dân, là m người Việt tin rằng hệ thống giáo dục của Pháp ở Việt Nam là  văn minh và  tiến bộ. Hai mục đích đầu là  căn bản, mục đích thứ ba chỉ dùng để đối phó với sự đòi hửi một nửn giáo dục tiến bộ của người Việt trong tương lai mà  thôi.

Hệ thống giáo dục của nước Pháp đã được người Pháp ở Việt Nam điửu chỉnh và  thêm bớt cho phù hợp với ba mục đích trên cũng như để thích hợp với thực tế ở Việt Nam.  Аây là  hệ thống Giáo Dục Pháp Cho Người Bản Xứ" thường được gọi là  Giáo Dục Pháp-Việt. 

Trong nửn giáo dục nà y, tiếng Pháp là  tiếng sử­ dụng chủ yếu trong lớp học  (giảng bà i, là m bà i, sách giáo khoa viết bằng tiếng Pháp). Tiếng Việt được dạy học như một ngoại ngữ, bên cạnh đó tiếng Anh và  chữ Hán cũng có giử dạy nhưng ít.

Hệ thống giáo dục Pháp-Việt gồm 2 phần: giáo dục phổ thông và  giáo dục cao đẳng chuyên nghiệp, đại học. Các trường phổ thông thường dạy những môn học như sử­, địa, văn học, hình học, toán học, thiên văn... nhưng có thiên hướng thiếu tính khoa học. Trước 1945, Việt Nam chỉ có một trường Аại Học và  và i trường Cao Đáº³ng Chuyên Nghiệp ở Hà  Nội như Sư  Phạm, Canh Nông, Thú Y, Công Chánh và  Mử¹ Thuật.

Trước sự thống trị của thực dân Pháp, những nhà  Duy Tân yêu nước đã cùng nhau thiết lập nên một hệ thống giáo dục mới nhằm khơi gợi tinh thần dân tộc trong thế hệ thanh niên. Tháng 3 năm 1907, trường Аông Kinh Nghĩa Thục đã ra đời và  đặt trụ sở chính ở số 10 Hà ng Аà o (nhà  của cụ Lương Văn Can).

Các học trò đang chăm chú nghe giảng

Trường Аông Kinh Nghĩa Thục là  ngôi trường do những người yêu nước lập ra. Trường không thu học phí và  giáo viên ban đầu cũng không có lương. Ban đầu, nguồn kinh phí của trường dựa và o sự ủng hộ của các hội viên và  những người hảo tâm yêu nước, cũng như các khoản đóng góp tự nguyện của học sinh. Nội dung giáo dục của trường chủ yếu là  trau dồi kiến thức mới và  thức tỉnh lòng yêu nước.

Trường còn giúp đỡ sách vở cho những người nghèo hiếu học. Аến tháng 5, Thống sứ Bắc Kử³ mới chính thức cấp giấy phép cho trường hoạt động. Lúc phát triển nhất, trường có đến 40 lớp và  trên 1.000 học sinh, trường có cả chỗ cho học sinh ăn ở không mất tiửn.

Аông Kinh Nghĩa Thục nhanh chóng trở nên nổi tiếng bên trong Hà  Nội, nhiửu tỉnh lân cận cũng đã có các hội nhóm mở lớp, xin sách giáo khoa của trường vử giảng dạy. Thậm chí, những người duy tân đó còn cử­ người đi liên hệ với phong trà o chống Pháp của Hoà ng Hoa Thám, muốn ứng viện cho nghĩa quân Yên Thế...

Ban đầu, chính quyửn Pháp cho phép cho Аông Kinh Nghĩa Thục hoạt động hợp pháp, vử sau nhận thấy đây có thể là  một mối nguy đối với chế độ thuộc địa, và o tháng 11 năm 1907 trường bị chính quyửn thực dân buộc phải giải tán.

Sự ra đời của các trường học do người Pháp lập và  trường học do những sĩ phu canh tân yêu nước lập có sự đối lập vử mục đích trong việc đà o tạo thế hệ thanh thiếu niên ở Việt Nam trong thời kử³ đất nước dưới sự xâm lược của chế độ thực dân.

Mặc dù chế độ giáo dục của Pháp có nhiửu mặt tiêu cực nhưng cũng không thể phủ nhận tác động của nó đối với nửn giáo dục Việt Nam mà  tiêu biểu chính là  khơi gợi lòng yêu nước, niửm tự tôn của dân tộc trong mỗi người Việt Nam yêu nước. Trường Аông Kinh Nghĩa Thục là  minh chứng tiêu biểu nhất mở đầu cho nửn giáo dục đà o tạo ra những con người Việt Nam yêu nước.