'Ngõ nhỏ, phố nhỏ, nhà  tôi ở đó'

Nếu đến tham quan Thủ đô mà  chỉ theo đường to, phố lớn mà  đi thì bạn đã bử qua rất nhiửu ngõ ngách mang đậm chất Hà  Nội. Hà  Nội của thế kỷ 21 đã thay da đổi thịt khá nhiửu, nhà  cao tầng mọc lên san sát, chung cư, cử­a hà ng, cử­a hiệu xuất hiện nhiửu như nấm sau mưa. Thế nhưng không gian để tận hưởng những hoà i niệm tận chiửu sâu tâm hồn, để lắng nghe tiếng gọi của Thăng Long ngà n xưa lại là  những mảng tường thô ráp, loang lổ rêu phong, phô bà y những mảnh vỡ của thời gian trong các ngõ nhử.

Hà  Nội vốn nhiửu ngõ, từ những phố lớn tửa ra nhiửu con ngõ nhử như hệ thống xương cá, ngõ nối ngõ, nhà  sát nhà , chưa kể trong ngõ còn có ngách, trong ngách còn có hẻm. Аi và o ngõ như đi thám hiểm một mê cung huyửn bí: Tưởng kết thúc thì lại mở ra một con đường, thấy khoảng sáng nhưng đó lại là  bức tường, từ phố nà y đi tắt mấy bước chân qua ngõ nhử đã lại sang một con phố khác, lại có những ngõ kéo dà i qua cả nghìn số nhà , lắt léo, ngoằn ngoèo. Ngõ nhử luôn ẩn chứa những bất ngử thú vị.

Nhiửu ngõ nhử của Hà  Nội mang những cái tên đầy hoà i niệm mà  mới nghe ai cũng thấy xao xuyến bâng khuâng. Nà o là  Ngõ Gạch, Tạm Thương, Аại Аồng, Phất Lộc, Bảo Khánh, Liên Trì, Thổ Quan, Lệnh Cư, Văn Chỉ, Giếng Mứt, Liên Hoa... Chỉ cần nhắc đến tên những con ngõ nà y, người ta đã hình dung ra ngay chúng nằm ở đâu, có thứ gì đó đặc trưng để ai đã đặt chân tới một lần vẫn còn nhớ mãi. Những con ngõ nhử ấy cũng đi và o không ít tác phẩm văn học và  nghệ thuật: Ngõ Phất Lộc trong bức tranh cùng tên của Bùi Xuân Phái. Ngõ Trúc Lạc xuất hiện trong Dưới bóng Hoà ng Lan của Thạch Lam. Ngõ Cống Trắng nơi Trần Huyửn Trân viết Rau Tần. Vũ Hoà ng Chương lảo đảo say ngõ Thanh Miện. Kim Lân và  Con chó xấu xí ngõ Hạ Hồi...

Аã là  ngõ thường dà i và  hẹp, có đoạn chiửu ngang chưa đầy mét rườ¡i, hai xe ngược chiửu là  phải nhường nhau, có muốn chen lấn cũng không được. Những bà , những cô đi chợ sáng phải đi thà nh hà ng một, không dám dà n hà ng đôi sợ choán hết lối. Những quán hà ng nước đầu ngõ phải ý tứ kéo dịch bà n ghế và o một chút. Ngõ nhử dạy cho người ta thói quen nhường nhịn. Аó là  văn hóa ngõ của người Hà  Nội.

Trong những ngõ nhử ấy vẫn còn những gian đình, những bà n thử tổ giữ những ký ức xa xưa. Cho nên, cái cách ứng xử­, cách ăn, cách ở, cái duyên người ngõ nhử của Hà  Nội như vẫn chứa đựng nhiửu nét thanh lịch kín đáo ẩn khuất dưới những mái ngói già  nua, được che chắn bởi những tán cây cổ thụ như nảy ra từ những ẩm mốc thời gian.

Một điểm đặc biệt của ngõ là  đa phần nhà  trong ngõ thường có ban công hai bên đua ra nên ngõ đã hẹp lại thường tối. Nhưng chính vì vậy mà  dù trời mùa hạ nắng gắt là  thế nhưng bước chân và o ngõ là  râm mát. Аang lặn ngụp giữa những xô bồ, ồn à o, bụi bặm ngoà i đường lớn chỉ cần rẽ và o ngõ nhử là  như trút được gánh nặng, được thả mình trong không gian yên tĩnh, thư thái. Аi trong ngõ có lẽ nhớ nhất là  những quán trà  cóc, những điểm bán dưa cà  muối, bán ngô nướng quạt bằng than củi.

Ngõ hẹp nên quán cóc khiêm tốn nép mình và o sát tường, sáng mang ra, tối khuya dọn vử. Những năm gần đây, đất chật, người đông, giá nhà , đất trong ngõ cũng tăng vùn vụt. Ngõ nà o rộng, gần khu vực trung tâm thì giá cà ng cao. Nhiửu người trên phố cũng muốn mua nhà  trong ngõ vì họ muốn một chỗ ở rộng rãi, yên tĩnh. Vì thế, giử và o ngõ, thật hiếm nhà  giữ lại những ngôi nhà  cấp 4 mái ngói rêu phong, cũ kử¹ nép mình dưới tán cây cổ thụ.

Nhưng cũng phải thừa nhận một thực tế vấn đử vệ sinh môi trường trong các ngõ đang ở mức đáng báo động. Hệ thống cống lộ thiên, thoát nước kém, chợ chui và o ngõ từ sáng đến tối khiến các ngõ không còn sạch sẽ nữa. Trong không khí chuẩn bị 1.000 năm Thăng Long - Hà  Nội, ai cũng mong muốn những ngõ ngách của thà nh phố sẽ có những thay đổi cần thiết để nó không chỉ đẹp mà  còn xanh và  sạch, để ngõ nhử mãi là  hoà i niệm đẹp của người dân Hà  Thà nh khi đi xa nhớ vử Thủ đô.