Ngôi nhà  vườn giữa lòng phố cổ

Trong sân, cây cối xanh mướt; chim lích chích chuyửn cà nh... Mới biết, ở cái nơi tấc đất tấc và ng nà y, giữ được khoảnh vườn xanh um cây trái quả là  điửu kử³ tích!

Không gian bình yên

Tôi và o thăm nhà  vườn bằng lối đi ở ngõ số 6 phố Аinh Liệt. Cách mặt phố chỉ và i chục mét, thế mà  không gian nơi đây khiến người ta ngỡ như đi và o một thế giới hoà n toà n khác lạ.

Khoan thai cất bước trên những bậc cầu thang đá nhẵn bóng, tôi lên gác hai của căn nhà  cổ. Giử nà y, cụ Phạm Thị Tử - chủ nhân đầu tiên và  đích thực của ngôi nhà  vẫn nghỉ trưa; ngoà i hiên, con gái cụ đang cần mẫn đưa chiếc que đan giữa đôi bà n tay thoăn thoắt. Thấy khách lạ, bà  mỉm cười đôn hậu rồi vừa kéo ghế cho tôi, vừa rót chén trà  ngan ngát hương nhà i. Ngồi ở hiên nhà , tôi phóng mắt xuống khu vườn xanh um phía dưới: bên nà y là  hà ng cau thẳng tắp, thân bạc trắng theo thời gian; góc kia là  cây hồng xiêm chi chít quả; sát chân tường là  gốc bơ xanh um; rồi tre, hồng, ổi...

Tôi uống chưa cạn chén trà  thì cụ Tử thức giấc. Tôi không khửi ngạc nhiên bởi trước mắt mình xuất hiện một bà  cụ đẹp như bà  tiên trong truyện cổ tích: tóc bạc như cước, là n da trắng hồng, nét mặt hiửn từ... Như đã quen với việc có khách lạ ghé thăm, cụ Tử ân cần ngồi xuống bên tôi trò chuyện. Năm nay đã 97 tuổi nhưng cụ vẫn rất tinh anh, minh mẫn. Cụ bảo: Căn nhà  nà y tôi mua và  gắn bó từ năm 1945. Trước gia đình tôi buôn và ng ở mặt phố Hà ng Bạc. Nghe tin có người trong ngõ xây nhà  nhưng chưa hoà n thiện đã cạn vốn nên tôi hửi mua lại với giá 100 cây và ng. Khi ấy, tổng diện tích cả nhà  và  vườn là  hơn 700m2. Chủ cũ của căn nhà  cũng có ý định xây nhà  vườn nên khi mua lại, tôi đã nhử kiến trúc sư thiết kế và  chỉnh sử­a theo ý mình. Từng bồn hoa, góc tường, khóm cây... đửu được chăm sóc cẩn thận và  kĩ lườ¡ng suốt bao nhiêu năm qua....

Cũng theo lời cụ Tử, những cây cối trong vườn đửu có tuổi đời rất đáng nể: hà ng cau được trồng hơn nử­a thế kỉ, cây bơ gần 40 năm tuổi, cây hồng xiêm hơn 30 năm tuổi... Cũng vì thế, một ngà y Hà  Nội nắng chang chang, trong khoảng không gian nà y vẫn mát mẻ trong là nh, sân không có bóng nắng. Cụ Tử bảo, xưa gia đình buôn và ng cũng có thuê dăm, bảy người giúp việc; nhưng riêng việc chế tác và ng, bạc đửu do vợ chồng cụ trực tiếp đảm nhận bởi phải có tay nghử cao mới cho ra những sản phẩm tinh xảo, thu hút khách hà ng. Như vậy, để có căn nhà  nà y, góc sân bình yên kia..., không biết bao nhiêu mồ hôi, công sức của gia đình cụ đã đổ xuống.

Mai nà y có còn? Trò chuyện với tôi, cụ Tử không giấu được nỗi buồn lo bởi sự xuống cấp của ngôi nhà  trước sự tà n phá của thời gian và  sự vô tình của con người. Cụ bảo: So với hơn nử­a thế kỉ trước, vử cơ bản kết cấu và  kiến trúc của ngôi nhà  không thay đổi: nửn đá, cử­a gỗ, hà ng hiên rộng... Tôi còn nhớ, để có nửn đá đẹp bóng thế nà y, thợ nử phải trộn xi với đá và  phẩm mà u rồi láng nửn. Sau đó, từng người mang giấy ra đánh cho đến khi nửn nhẵn thín và  bóng loáng mới thôi. Riêng phần cử­a, tôi phải trực tiếp lựa mua gỗ rồi thuê thợ vử cưa xẻ, đóng ngay tại nhà ... Kử³ công thế nên mới có căn nhà  ưng ý, sống bao nhiêu năm vẫn không phải chỉnh sử­a gì. Buồn nhất là  từ khi Nhà  nước phân cho và i hộ gia đình vử chung sống trong căn nhà  nà y, mọi thứ đã không còn vẹn nguyên và  dần thay đổi theo thời gian....

Chẳng cần phải đợi đến khi cụ Tử giãi bà y, vừa và o nhà  vườn cổ tôi đã thấy sự xuống cấp đáng lo ngại của khu nhà  nà y. Dưới sân, các gia đình thi nhau lấn chiếm, xây dựng nhà  bếp, vệ sinh ngay phía dưới hà ng cột bê tông vốn để trồng hoa; cảnh sinh hoạt nhếch nhác hiện ra trước mắt. Cũng vì thế, xen giữa luống cây xanh mướt có khi là  cái chạn bát, chiếc máy giặt; gốc cây cũng là  nơi đặt bếp nấu ăn... Cụ Tử buồn lắm, nhưng không biết than thở với ai. Cụ bảo: Tôi là  người xây dựng nên căn nhà  nà y, giử thấy cảnh khu vườn bị xẻ thịt, cây cối lụi và  chết dần mà  không khửi đau lòng. Mới đây, tôi nghe con cháu bảo thà nh phố đang có dự án bảo tồn khu nhà  vườn nà y, nhưng đến nay cũng chưa thấy có động thái cụ thể gì. Thực tâm tôi rất muốn được ở lại ngôi nhà  nà y và  chăm nom cho khu vườn như những ngà y đầu mới xây dựng. Vì thế tôi mong Nhà  nước hỗ trợ để các gia đình khác di dời đến nơi ở mới.

Hiện nay, trên gác hai của ngôi nhà  cổ, cụ Tử đang sinh sống với và i người con cả dâu cả rể. Cuộc sống dường như trôi đi rất chậm, nhưng trong lòng những người đã dựng xây và  chôn nhau cắt rốn nơi ấy, ước mơ khôi phục nguyên dạng ngôi nhà  vườn lại luôn thường trực, thôi thúc. Cụ Tử bảo, có lần nhân dịp Tết Nguyên đán, con cháu dâu rể tử tựu đông đủ tại căn nhà  nà y, ai cũng bà y tử tâm huyết muốn khôi phục và  giữ lại ngôi nhà  nhưng không thể có đủ tiửn để đưa cho các hộ đang sinh sống tại đây di dời đi nơi khác. Vì vậy, tháng nà y một cây ở góc vườn chết lụi vì bị tưới nước sôi, tháng sau một cây khác lại héo rũ vì ảnh hưởng hơi nóng của các căn bếp tạm bợ. Nhìn thấy sự xuống cấp mà  không thể là m được gì, ấy là  nỗi đau lòng của cụ Tử và  các con cháu cụ...

Chia tay cụ Tử, tôi cứ ám ảnh mãi với hình ảnh người đà n bà  cần mẫn ngồi bên hiên vắng để nhặt từng chiếc lá úa trong một chiếc chậu cảnh bé cửn con. Vẫn biết, cụ Tử chẳng còn nhiửu sức lực để chăm sóc cho khu vườn rộng hà ng trăm mét vuông phía dưới, nhưng bà n tay ấy, tâm trí ấy vẫn muốn gìn giữ vẹn nguyên mảnh đất, căn nhà  mà  mình đã dà y công vun đắp. Mai nà y, lá rụng vử cội, có ai ngồi đếm nắng qua thửm mà  tiếc những ngà y sum họp đầm ấm đã qua?