Người thêu tay truyền thống duy nhất tại làng thêu ren Nguyên Bì

Ông Thái Đức Duy thêu bộ tranh tứ quý

Ông Thái Đức Duy năm nay 67 tuổi. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình làm nghề thêu lâu năm. Khi tâm sự về cuộc đời làm nghề, tay ông vẫn mải miết thêu bộ tranh tứ quý: Xuân - Hạ - Thu - Đông. Ông Duy học nghề từ chính ông nội của mình, về sau thì dạy lại cho con cái. Ông cũng đã từng tham gia giảng dạy thêu ren tại nhiều nơi từ Bắc vào Nam, là thành viên của Hiệp hội thêu ren thành phố Hà Nội.

Ông vừa kể chuyện vừa miệt mài thêu tranh

Với hơn 50 năm làm nghề, ông đã học được nhiều kỹ thuật thêu, đặc biệt là thêu tranh truyền thần. Ông Duy kể về việc vẫn có rất nhiều người đến thuê ông thêu tranh truyền thần nhân vật nhưng ông từ chối. Bởi lẽ, từ khi có các loại tranh thêu công nghiệp, đa phần mọi người tìm đến nó nhiều hơn vì giá cả thấp, ít ai có thể nhận ra cái đẹp và đặc biệt của thêu tay truyền thống, giá trị của nó không còn được như xưa. Khách hàng tìm đến những sản phẩm thêu vi tính nhiều hơn vì giá thành rẻ, điều này khiến cho nghề thêu truyền thống bị mai một dần.

Thêu tay đòi hỏi sự tinh tế trong từng đường kim mũi chỉ

Tùy từng bộ tranh mà thời gian hoàn thành cũng khác nhau. Nhanh thì vài tháng, nhưng cũng có bức phải thêu mấy năm, do có nhiều chi tiết và kỹ thuật khó. Làm nghề thêu tranh tay không những cần có sự kiên trì, tỉ mỉ mà cần cả sự sáng tạo và năng khiếu hội họa. Mỗi bức thêu đều được phác thảo qua bản vẽ, dựa vào hình ảnh gốc hoặc qua trí tưởng tượng của người thêu tranh. Ông Duy chia sẻ: “Làm nghề thêu, phải hiểu về hội họa. Trước khi vào học nghề thêu phải học về hội họa. Kể cả lúc đi truyền nghề, ông cũng dạy thế hệ sau về hội họa trước khi dạy thêu.”

Sợi chỉ tơ óng ánh trên những đường thêu tỉ mỉ của ông Duy

Hàng trăm màu chỉ dưới bàn tay của người thợ thêu mà biến những mảnh vải đơn giản thành những tác phẩm nghệ thuật sống động. Mỗi chi tiết nhỏ trên bức thêu đều được phối các màu sắc hài hòa. Loại chỉ thêu cũng cần phải chọn loại chỉ phù hợp. Sợi chỉ thanh mảnh được se từ tơ tằm, khi lên tranh tạo nên những đường nét mềm mại, tinh tế.

Với mỗi loại tranh thì việc chọn chất liệu vải cũng khác nhau, nếu bức tranh thêu toàn bộ nền thì chỉ cần chất liệu vải đơn giản. Còn nếu là tranh để nền trống thì cần phải chọn loại vải có chất liệu vải tốt, cao cấp như: xốp dâu, tơ tằm, vải xoa Phước Thịnh,…

Một trong số những bức tranh ông Duy thêu làm quà lưu niệm

Bức tranh thêu tâm đắc nhất của ông trong suốt hơn 50 năm làm nghề là bức tranh truyền thần thêu chân dung Bác Hồ đã từng được trưng bày tại Thiên Đường Bảo Sơn. “Đó là bức tranh ông đặt nhiều tâm huyết và là bức tranh đỉnh cao nhất trong suốt 50 năm ông thêu tranh. Nhưng trận hỏa hoạn năm 2012 đã đốt cháy bức tranh thêu đó rồi”, ông Duy tiếc nuối.

Ngày nay, tại làng thêu ren truyền thống Nguyên Bì chỉ còn lại mỗi ông Duy vẫn tiếp tục cần mẫn với nghề thêu. Những tay kim trước đây đã chuyển hướng sang các ngành nghề khác. Thế hệ sau cũng không còn nối bước cha ông, thay vào đó họ chọn đi làm công nhân tại những nhà máy xí nghiệp, những khu công nghiệp với mức lương cao hơn.

Ở Việt Nam, nghề thêu đã tồn tại và phát triển lâu đời. Xưa kia thêu thùa là một trong những công việc quan trọng mà bất kì người phụ nữ nào cũng nên biết. Thêu tay truyền thống của Việt Nam đã có mặt tại nhiều nước trên thế giới. Tuy nhiên, nó đang đứng trước nguy cơ mai một. Làm thế nào để lưu truyền và gìn giữ nghề thêu tay là điều mà những thế hệ gạo cội trong nghề như ông Thái Đức Duy trăn trở mỗi ngày.