Những điểm mới của cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031

So với các nhiệm kỳ trước, cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026 - 2031 có nhiều điểm mới quan trọng. Những điểm mới này thể hiện sự đổi mới trong tư duy tổ chức, phương thức triển khai và yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng đại biểu, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là thời điểm tổ chức bầu cử. Cụ thể, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026, ấn định ngày bầu cử vào Chủ nhật, 15/3/2026, sớm hơn 2 tháng so với các cuộc bầu cử trước.

Qua đó, rút ngắn khoảng thời gian giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, HĐND khóa mới để kịp thời kiện toàn nhân sự cấp cao, giúp cho việc phân công cấp ủy viên khóa mới đảm bảo tính đồng bộ, tổng thể, ổn định liên tục, liên thông đội ngũ cán bộ chủ chốt trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội. Đồng thời, cấp ủy các cấp nhiệm kỳ mới kịp thời triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Đại hội Đảng các cấp.

Việc điều chỉnh thời điểm bầu cử còn thể hiện sự chủ động trong công tác kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước sau khi được sắp xếp, tổ chức lại theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Qua đó, giúp các cơ quan dân cử sớm đi vào hoạt động ổn định, kịp thời triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Thực hiện chủ trương của Đảng, trên cơ sở các quy định của Hiến pháp, pháp luật, cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được tổ chức sớm hơn so với các nhiệm kỳ trước là hoàn toàn phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Điểm mới đáng chú ý tiếp theo là thời gian trong các bước của quy trình bầu cử được rút ngắn. Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử giảm, từ 70 ngày còn 42 ngày. Các mốc thời gian hiệp thương, công bố danh sách người ứng cử, giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng được điều chỉnh tương ứng, bảo đảm tính đồng bộ, đúng quy định và phù hợp thực tiễn. Bên cạnh đó, thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu và tổ chức phụ trách bầu cử được điều chỉnh theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Những thay đổi này đòi hỏi sự chủ động, phối hợp chặt chẽ và tinh thần trách nhiệm cao của các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên trong công tác tổ chức bầu cử.

Trong cuộc bầu cử lần này, lần đầu tiên thực hiện Luật số 83 ban hành ngày 24/6/2025 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025 với quy định mới về hội nghị tiếp xúc cử tri, theo đó, hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp hoặc căn cứ điều kiện thực tế có thể tổ chức theo hình thức trực tuyến, trực tiếp kết hợp với trực tuyến. Việc tiếp xúc cử tri trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến chỉ được thực hiện khi bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng.

Cùng đó, điểm mới nổi bật nữa là việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức bầu cử. Ở nhiệm kỳ này, công nghệ thông tin được sử dụng rộng rãi hơn trong nhiều khâu như quản lý danh sách cử tri, theo dõi tiến độ triển khai, tổng hợp và báo cáo kết quả bầu cử. Bộ Công an đã có văn bản hướng dẫn khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) trong quá trình lập danh sách cử tri, in thẻ cử tri phục vụ công tác bầu cử. Việc ứng dụng công nghệ góp phần nâng cao tính chính xác, kịp thời, đồng thời giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác bầu cử ở cơ sở. Đi đôi với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu liên quan đến bầu cử.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bầu cử cũng được triển khai sớm hơn, sâu rộng hơn và đa dạng về hình thức, lồng ghép hiệu quả tuyên truyền các chủ trương, quyết sách lớn vừa được Đại hội XIV của Đảng thông qua. Nội dung tuyên truyền không chỉ tập trung vào quyền và nghĩa vụ của cử tri, mà còn làm rõ ý nghĩa chính trị - pháp lý của cuộc bầu cử, trách nhiệm của mỗi công dân trong việc lựa chọn những đại biểu xứng đáng, có đủ đức, đủ tài để đại diện cho Nhân dân, có tâm, có tầm, tận tụy phục vụ Nhân dân.

Có thể khẳng định, những điểm mới trong cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 tiếp tục củng cố, khẳng định ở tầm cao hơn về bản chất dân chủ của chế độ bầu cử nước ta, đồng thời góp phần hoàn thiện cơ chế tổ chức, nâng cao chất lượng đại biểu và hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử.

Mỗi lá phiếu là một niềm tin, một trách nhiệm đối với Tổ quốc. Bầu cử không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân. Việc hiểu rõ những điểm mới của cuộc bầu cử sẽ giúp cử tri tham gia bầu cử một cách chủ động, đúng pháp luật và đầy đủ trách nhiệm, góp phần vào thành công của ngày bầu cử - ngày hội lớn của toàn dân./.