Những điểm mới về Căn cước và Cư trú áp dụng từ 1/7

Thay đổi căn cước trực tuyến: Ngồi tại nhà vẫn có thể cấp đổi, cấp lại

Điểm lớn nhất trong quy định mới là việc tối ưu hóa ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) và Cổng dịch vụ công. Người dân khi cần cấp đổi hoặc cấp lại thẻ căn cước do thay đổi thông tin hành chính (như sáp nhập, đổi tên đơn vị địa giới), do mất thẻ hoặc thẻ bị hư hỏng, nay đã có thể ngồi tại nhà thao tác trực tuyến mà không nhất thiết phải đến trực tiếp cơ quan công an.

Để làm được điều này, cơ quan quản lý sẽ chủ động sử dụng lại kho dữ liệu sinh trắc học gồm ảnh chân dung, vân tay và mống mắt của lần thu nhận gần nhất có trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xử lý yêu cầu cho người dân.

Đồng thời, luật mới nghiêm cấm các cơ quan, tổ chức yêu cầu người dân phải xuất trình thêm các giấy tờ truyền thống nếu các thông tin đó đã được tích hợp đầy đủ, đồng bộ trên căn cước điện tử và ứng dụng VNeID. Điều này chấm dứt tình trạng "xin - cho" giấy tờ rườm rà trong giải quyết thủ tục hành chính.

Ngoài ra, luật cũng bổ sung các trường hợp cụ thể sẽ bị thu hồi thẻ căn cước liên quan đến việc thay đổi quốc tịch, bao gồm người bị tước, được thôi, hoặc bị hủy bỏ quyết định cho nhập/trở lại quốc tịch Việt Nam.

Bước tiến an sinh: Trẻ dưới 6 tuổi được ưu tiên tuyệt đối về nơi cư trú

Trong lĩnh vực cư trú, thay đổi mang tính nhân văn sâu sắc nhất chính là quy định dành riêng cho trẻ em dưới 6 tuổi. Nhóm tuổi này nay được phép đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp (kể cả nơi không thuộc quyền sở hữu cá nhân) khi về sống cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ mà không cần phải có sự đồng ý của chủ hộ hay chủ sở hữu mảnh đất, ngôi nhà đó.

Sự điều chỉnh này xuất phát từ góc nhìn khoa học: 6 năm đầu đời là giai đoạn vàng để trẻ phát triển toàn diện. Việc tạo điều kiện tối đa để trẻ có ngay quyền cư trú hợp pháp, được sống gần gũi với người bảo bọc mà không bị vướng mắc bởi các rào cản thủ tục sẽ giúp các em sớm tiếp cận các chính sách bảo trợ y tế và giáo dục cơ bản.

Ngược lại, luật siết chặt kỷ cương khi nghiêm cấm việc giải quyết đăng ký thường trú hoặc tạm trú cho những trường hợp "ký gửi" hộ khẩu, tức là biết rõ người đăng ký không thực tế sinh sống tại địa chỉ đó (ngoại trừ trường hợp đặc biệt của trẻ dưới 6 tuổi nêu trên).

Rõ ràng hóa các trường hợp nhập hộ khẩu và trách nhiệm khai báo lưu trú

Đối với người từ đủ 6 tuổi trở lên, việc đăng ký thường trú vào chỗ ở hợp pháp của người khác (khi được chủ sở hữu và chủ hộ đồng ý) được quy định rõ theo 3 nhóm đối tượng thân nhân, bao gồm:

Vợ về ở với chồng hoặc ngược lại; con cái về ở với cha mẹ hoặc ngược lại; người mất/hạn chế năng lực hành vi dân sự về ở với người giám hộ;

Người cao tuổi, người khuyết tật nặng, người mất khả năng lao động được về nương tựa tại nhà của anh chị em ruột, ông bà nội ngoại, cô dì chú bác cậu ruột hoặc cháu ruột;

Người chưa thành niên (được cha mẹ/người giám hộ đồng ý) hoặc trẻ mồ côi được về sống cùng cụ nội ngoại, ông bà nội ngoại, anh chị em ruột hoặc các bác, chú, cậu, cô, dì ruột.

Quy định về thông báo lưu trú cũng được phân định rõ trách nhiệm. Khi có khách ở lại qua đêm, đại diện các cơ sở lưu trú (khách sạn, nhà nghỉ, bệnh viện...) hoặc thành viên hộ gia đình có trách nhiệm khai báo với cơ quan đăng ký cư trú. Trong trường hợp chủ nhà hoặc các thành viên gia đình vắng mặt, trách nhiệm tự thông báo lưu trú này sẽ thuộc về chính người đến lưu trú, đảm bảo mọi di biến động dân cư đều được cập nhật kịp thời và chính xác trên môi trường số./.