Phố Hàng Ngang trong ký ức người Hà  Thành

Phố Hà ng Ngang xưa thuộc phường Diên Hưng, tổng Tiửn Túc, huyện Thọ Xương thà nh Thăng Long, nay thuộc quận Hoà n Kiếm, Hà  Nội. Do nhiửu biến động của nửn kinh tế hà ng hóa ngà y cà ng phát triển ở nước ta và o thế kỷ 17, 18 nên có những con phố không còn chuyên doanh, chuyên một nghử nà o nữa mà  dựa và o sự biến đổi của tình hình kinh tế, xã hội mà  những con phố đó có một cái tên mới. Phố Hà ng Ngang chính là  một trường hợp biến đổi tên gọi của phố Hà ng Lam và o thế kỷ 19.

Ngay từ thời kử³ đầu tự chủ của chế độ phong kiến trung ương, những quy định được thiết lập một cách chặt chẽ. Chỉ riêng vử mà u sắc trang phục cho vua, quan, dân cũng đã có sự phân biệt rõ rà ng. Mà u và ng dà nh riêng cho vua, mà u đử đại hồng cho các quan đầu triửu, mà u xanh lam chỉ các quan trước tứ phẩm mới được dùng. Từ đó, hai phường thợ nhuộm mà u đà o, đử, da cam... và  xanh lam, xanh da trời... đã lập ra hai phố Hà ng Аà o và  Hà ng Lam.

Nghử nhuộm cần có đất rộng và o ao hồ để giũ vải và  phơi thà nh phẩm. Những thế kỷ sau do nằm trên trục trung tâm Kẻ Chợ, một thước đất ở hai phố trên đửu rất đắt giá nên những hiệu nhuộm ở đây đã lần lượt bán hết cơ ngơi của mình. Họ lui vử cuối phố Hà ng Bông, xa khu trung tâm, đất còn rộng lại có con ngòi lớn chảy xiết, thuận lợi cho việc nhuộm vải, giá lại rẻ nên họ tập trung lại để lập ra phố Hà ng Bông Thợ Nhuộm (nay là  phố Thợ Nhuộm).

Một góc phố Hà ng Ngang hiện nay

Phố Hà ng Lam không còn hiệu nhuộm nà o nữa nên phải mượn tên của phường sở tại là  phường Diên Hưng để gọi. Аến triửu Hậu Lê, bộ mặt phố Hà ng Lam và  cả Hà ng Аà o đửu thay đổi nhiửu. Nhiửu ngôi nhà  của thương gia người Việt và  khách trú Hoa Kiửu được xây cất khang trang, bử thế với những mặt cử­a hà ng rộng ba gian và  gác cổ diêm để cất chứa hà ng.

Trong Người và  cảnh Hà  Nội, cụ Hoà ng Аạo Thúy, một nhà  nghiên cứu có nhiửu tác phẩm vử Hà  Nội, viết: Trên Hà ng Аà o là  Hà ng Ngang. Thời Lê những người khách trú gốc Quảng Аông đến rất đông ở phố nà y, bán tạp hóa, chè và  thuốc. Họ là m già u to nên trước đây hai đầu phố là m cổng ngăn rất chắc. Sau nhà  có tường cao như thà nh, chỉ có một số cử­a sau kín đáo... Аây cũng là  một cách giải thích, bởi khu phố Hoa Kiửu buôn bán sầm uất, già u có, hai đầu phố là m hai cánh cổng để buổi tối đóng lại chắn ngang đường nên gọi là  phố Hà ng Ngang...

Phố Hà ng Ngang xưa

Như vậy, qua tà i liệu của nhà  nghiên cứu Hoà ng Аạo Thúy, ta có thể nhận thấy phố Hà ng Ngang đã được đặt tên dựa và o sự biến đổi của tình hình lúc bấy giử chứ không còn mang tên như cách đặt của những con phố khác trong khu phố cổ Hà  Nội nữa.

Trước sự phát triển nhanh chóng của các thương nhân Hoa Kiửu người Quảng Аông đến buôn bán đủ mặt hà ng như chè Mạn Hảo, thuốc là o Tiên Lãng, đồ sứ Giang Tây, táo Tà u, gấm vóc Tô Châu... của nhà  buôn từ phố Hiến lên Thăng Long - Hà  Nội. Họ đã tung tiửn tranh mua đất, nhà  ở phố Hà ng Ngang nên đến đầu thế kỷ 19 phố còn có tên là  phố Việt Аông. Thời Pháp thuộc phố có tên là  là  Rue des Cantonnais (phố người Quảng Аông), có đường tà u điện bánh sắt chạy qua giữa phố nhưng nhân dân ta vẫn quen gọi đó là  phố Hà ng Ngang cho đến bây giử.

Phố Hà ng Ngang hiện nay là  một trong số những con phố sầm uất nhất của khu phố cổ Hà  Nội. Nơi đây tập trung mua bán các loại quần áo xen kẽ với những cử­a hà ng bán đồng hồ, mử¹ phẩm hay trang sức đặc biệt nơi đây còn có một cử­a hà ng vẽ truyửn thần nổi tiếng từ lâu.

Trên con phố nà y còn có một di tích lịch sử­ đặc biệt của quốc gia đó là  ngôi nhà  số 48 Hà ng Ngang bởi trong ngôi nhà  đó, trên căn gác nhử tầng 2, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa và  được đọc trước hà ng triệu người dân tại quảng trường Ba Аình ngà y 2/9/1945.

Ngà y nay, phố Hà ng Ngang cũng nằm trong trục tham quan không thể thiếu của các du khách khi đến thăm phố cổ Hà  Nội. Một con phố có lịch sử­ lâu đời, cũng bởi thế mà  mặc dù không mang tên sản phẩm hà ng hóa nà o nhưng phố Hà ng Ngang vẫn được người dân nhắc đến trong câu ca dao vử 36 phố phường Hà  Nội:  "Ba mươi sáu mặt phố phườngHà ng Giấy, Hà ng Bạc, Hà ng Ngang, Hà ng Аà o".