Phố Khâm Thiên

Ngõ Thổ Quan có ngôi đửn thử ba chị em họ Аà o là  nữ tướng của Hai Bà  Trưng. Nơi đây có di tích Bãi Trận vá nơi gõ lệnh tiến quân “ Ngõ Lệnh Cư “ theo Hai Bà  Trưng khởi nghĩa mùa xuân năm 40. Ngõ Văn Chương là  nơi vua Lê Thánh Tông đã từng sống với mẹ những ngà y còn thơ ấu, Nhà  vua là  người khai mở một thời kử³ văn học thịnh vượng thế kỷ 15.

            Tên gọi phố Khâm Thiên để nhắc đến thời kử³ Lý, Trần, Lê thế kỷ 11 “ 18 nơi đây có đà i Khâm Thiên Giám còn gọi là  Tư Thiên Giám “ có nhiệm vụ theo dõi thời tiết, thiên văn và  ngiên cứu lịch pháp. Nhiửu nhà  thiên văn học, lịch pháp học nổi tiếng của nước ta như Аặng Lộ - người phát minh kính viễn vọng có tên lung linh nghi Trần Nguyên Аán tác giả cuốnBách thế thông kỷ thư một cuốn lịch dùng cho nhiửu thế kỷ - đã từng sống và  là m việc tại Khâm Thiên Giám. Аà i ngà y xưa nằm ở khu vực đầu phố bên dãy lẻ lùi và o trong ngõ chợ Khâm Thiên một chút. Nơi đây trong sách địa chí cổ gọi là  thôn Khâm Thiên Giám. Năm 1831 đổi tên Khâm Аức.

            Thời Pháp thuộc toà n bộ phố Khâm Thiên thuộc vử địa phận tỉnh Hà  Đông huyện Hoà ng Long. Ngoà i phố là  những dãy nhà  cô đầu, những tiệm nhảy Rếch, Аử ét xa, Ta ca ra, Pa gốt, Mử¹ đô... những sòng bạc Ba Sinh, Hai Cua ... những bà n đèn thuốc phiện v.v... Аêm vử Khâm Thiên nhập nhòa trong ánh đèn mử ảo trong tiếng xênh, phách với giọng ca mùi mẫn, nỉ non, réo rắt, quyến rũ. Tiếng xô sát, đập phá của dân cử bạc, dân say rượu, mùi thuốc phiện từ bà n đèn dầu lạc tửa ra ngây ngất.

            Khâm thiên ngà y ấy - chốn ăn chơi sa đọa của bọn lắm tiửn - còn trong các ngõ là  những con đường lầy lội, bẩn thỉu len lửi qua những xóm nghèo nhà  tranh vách đất dột nát, tả tơi: người dân lao động lầm lũi cơ cực ăn bữa nay lo bữa mai không ngõ nà o có một ngọn đèn điện. Ngoà i phố không bóng cây xanh, trời nắng ôtô chay qua bụi bay mù mịt, Lòng đường chật hẹp: Suốt dọc phố - dà i gần hai cây số chỉ có một vòi nước công cộng duy nhất đặt ở đầu phố.

            Ngõ Cống Trắng “ tên gọi cống dẫn nước thải từ các xóm sau ga chảy qua. Аây từng là  nơi ở của nhà  thơ Trần Huyửn Trân, ông có hai người bạn thân thiết là  Thâm Tâm và  Nguyễn Bính thường xuyên đến chơi; cũng như những người dân trong ngôi nhà  tranh vách đất bữa ăn thật đạm bạc. Mẹ của nhà  thơ ngà y đi là m hộ lý ở nhà  thương Rôbin (Bạch Mai) đêm đêm lại ra ao kéo vó tôm, vó cá để kiếm thêm gạo cho các con và  mời bạn bè của con. Nhà  thơ Trần Huyửn Trân đã viết những câu thơ xúc động đến ứa nước mắt tặng Ngư Bࠝ “ mẹ mình:

Tôi ở lửu gianh Cống Trắng nà y

Chạnh niửm cá nhảy với chim bay

Аêm đêm kẽo kẹt Ngư Bà  thức

Dăng phải hồn tôi một lưới đầy.

            Người Khâm Thiên trong cuộc sống cơ hà n không có chút huy vọng với ngà y mai, đón nhận cách mạng như đón nhận bình minh “ một cuộc đổi đời.

            Ngà y 17/6/1929 tại ngôi nhà  312 Khâm Thiên 20 đại biểu các tổ chức cộng sản ở Bắc Kử³ đã quyết định thà nh lập Аảng Cộng Sản Аông Dương thông qua tuyên ngôn, cương lĩnh điửu lệ và  bầu ban chấp hà nh Trung ương gồm các đồng chí: Ngô Gia Tự, Аỗ Ngọc Du, Nguyễn Аức Cảnh, Nguyễn Phong Sắc...

Ngõ Trung Phụng là  trung tâm hoạt động của phong trà o thanh niên phản đế những năm 1936 “ 1939 với các chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi: Hồng Quang, Trần Hải Kế.

Những ngà y tháng 8 lịch sử­ Khâm Thiên bừng bừng khí thế cách mạng.

Kháng chiến toà n quốc Khâm Thiên cùng với Hà  Nội thực hiện vườn không nhà  trống bao vây quân địch.

Ngà y 9/2/1942 quân và  dân Khâm Thiên đã anh dũng chiến đấu chặn đứng quân địch không cho chúng tiến vử à” Chợ Dừa đánh nống ra ngoại thà nh. Sập gụ, tủ chè, sa lông, bà n ghế đửu quăng ra đường ngăn chặn quân địch. Nhiửu ả đà o, gái nhảy đã xung phong nhận nhiệm vụ tiếp tế cứu thương. Аửn Trung Tả trở thà nh trạm cứu thương của liên khu ba suốt 60 ngà y.

Thời kử³ Hà  Nội bị tạm chiếm nhiửu gia đình phố Khâm Thiên nuôi giấu cán bộ. Truyửn đơn, cử đử luôn xuất hiện trên đường phố, tiếng súng trừ gian, diệt tử đã nổ ra ngay cạnh bốt Việt Hương.

Sau ngà y giải phóng Thủ đô Khâm Thiên đã dần dần thay đổi.

Cống Tráng Khâm Thiên bẩn thỉu đã được cải tạo tu sử­a. Những bãi lầy ao tù, nước đọng đã được san lấp, để mọc lên những khu nhà  tập thể sạch sẽ, gọn gà ng như Văn Chương, Thịnh Hòa v.v...

Nhiửu cô gái nhảy, ả đà o đã trở thà nh những người lao động thủ công thiết tha xây dựng cuộc đời mới.

Những năm tháng chiến tranh chống Mử¹, các chà ng trai cô gái hăng hái viết đơn tình nguyện xung phong đầu quân và o chiến trường đánh đuổi giặc ngoại xâm, giải phóng đất nước.

Ngà y 26/12/1972 và o hồi 22h15 phút giặc Mử¹ đã đem máy bay B52 ném bom rải thảm suốt dọc phố Khâm Thiên là m chết 283 người là m bị thương 266 người, phá hủy hoà n toà n 534 ngôi nhà  và  hư hửng 1200 ngôi nhà  khác.

Tội ác vô cùng dã man của giặc Mử¹ khác sâu căm thù trong lòng người dân Khâm Thiên, Hà  Nội và  cả nước.

Аà i kỷ niệm ngà y 26/12/1972 nằm trên khu đất ngôi nhà  số 51 phố Khâm Thiên. Bức tượng người mẹ xõa tóc ôm đứa con bất động mãi mãi là  hình ảnh vô cùng thương tâm một sự đau xót không thể nà o nguôi quên.

Vượt lên mọi đau thương mất mát phố Khâm Thiên giử đây bằng sự lao động cần cù sáng tạo chiến thắng nghèo nà n, lạc hậu đã thay đổi diện mạo hà ng ngà y. Con đường được mở ra rộng rãi phẳng phiu, với hai hà ng cây xanh rửn tươi mát. Những ngôi nhà  cao tầng với kiến trúc hiện đại đua nhau mọc lên. Phố Khâm Thiên trở thà nh đường phố buôn bán sầm uất. Một trung tâm may mặc của Thủ đô. Nơi thu hút hà ng ngà n lao động từ các nơi đến là m việc. Nhiửu cơ sở may mặc trong nội thà nh trở thà nh những vệ tinh gia công các mặt hà ng quần âu, áo sơ mi, áo gió .v.v. cho Khâm Thiên, từ đây sản phẩm may mặc được tiêu thụ trên thị trường trong nước và  xuất khẩu sang thị trường Аông à‚u.

Bước sang nửn kinh tế năng động và  hội nhập hoạt động kinh doanh trên phố Khâm Thiên trở nên đa dạng biến động theo nhu cầu. Gần 200 cử­a hà ng điện máy, đồ nội thất, tân dược, văn phòng phẩm, ăn uống, dịch vụ đã được mở ra.

Аi trên phố Khâm Thiên hôm nay trong không khí đông vui, sầm uất hai bên đường san sát các cử­a hiệu phong phú mặt hà ng sang trọng, quý phái và  lịch lãm, ta cà ng cảm nhận sâu sắc hai từ Cách mạng mà  người dân Khâm Thiên đón đợi với niửm tin yêu trân trọng, khao khát và  hân hoan.