Phủ Tây Hồ và  tín ngưỡng thờ Mẫu

Phong cảnh nơi đây đúng như đôi câu đối miêu tả:

Rồng hổ bái chầu bốn mặt hoa thơm nước biếc/Rắn rùa tạo thế ngà n năm người giửi đất thiêng

Vử mặt kiến trúc, phủ Tây Hồ hoà n toà n mang phong cách hiện đại, chất liệu xây dựng là  bêtông giả gỗ. Phủ có hai tòa nhà  riêng biệt là  phủ chính và  điện Sơn Trang.

Phủ chính gồm một tòa nhà  nối liửn nhưng được chia là m ba theo kiểu chữ tam. Tiửn tế thử công đồng, trung tế thử Ngọc Hoà ng thượng đế và  tam tòa thánh mẫu (thử bà i vị), còn hậu cung thử ba vị thánh mẫu (thử tượng). Ba vị nà y là  Mẫu Liễu Hạnh (Mẫu Аịa), Mẫu Thượng Ngà n và  Mẫu Thoải. Аây là  theo quan niệm của Tam phủ (ba phủ thử) theo tín ngườ¡ng Mẫu.

Lễ phủ Tây Hồ

Trong các điện thử Mẫu thường có ba pho tượng nữ thần đặt song hà nh: Mẫu Thượng Ngà n là  vị mặc áo xanh lá cây tượng trưng cho rừng, nơi con người xưa sinh sống bằng các loại củ; Mẫu Thoải (thủy) là  vị mặc áo trắng, tượng trưng cho nước; Mẫu Аịa là  vị mặc áo và ng, tượng trưng cho đất. Ba vị mẫu nà y hợp thà nh Tam phủ, giải thích quá trình tiến hóa của cư dân Việt, từ rừng núi, sông suối xuống đồng bằng định cư trồng lúa nước. Cũng theo quan niệm Tam phủ thì, cai quản thiên phủ có thiên quan ban phúc lộc cho con người, cai quản địa phủ có địa quán xá bử tội lỗi cho con người, cai quản thủy phủ có thủy quan cởi bử mọi chướng ngại, khó khăn cho con người. Với sức mạnh huyửn bí ban phúc, xá tội và  giải ách, tín ngườ¡ng Tam phủ rất hấp dẫn mọi người.

Tín ngườ¡ng Tam phủ tôn thử vua cha Ngọc Hoà ng là  vị thần tối cao trên thiên đình cai quản tam giới và  bách thần. Táo thần theo dõi việc là m thiện, ác của từng người, từng hộ. Và o ngà y cuối hà ng tháng, Táo thần lên tâu với Ngọc Hoà ng vử hà nh tung của từng người trong tháng. Nam Tà o, Bắc Аẩu ghi chép, đệ trình lên Ngọc Hoà ng để ban thưởng cho người là m việc thiện, trừng trị kẻ gây tội ác. Trong tâm linh người Việt, Ngọc Hoà ng cũng có vợ, có con.

Vợ Ngọc Hoà ng là  Tây Vương Mẫu, con là  công chúa Liễu Hạnh. Vì đánh vỡ chén ngọc mà  Liễu Hạnh bị đà y xuống là m dân thường ở là ng Vân Hương, huyện Thiên Bản, trấn Sơn Nam (nay thuộc huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Аịnh) để tu luyện rồi trở vử thiên đình. Sau do luyến tiếc cảnh đẹp nước Nam, nà ng lại xuống trần gian để thưởng ngoạn, khi ở Quảng Bình, Nghệ An, lúc ở Thanh Hóa, Lạng Sơn, cuối cùng nà ng say mê phong cảnh Tây Hồ. Liễu Hạnh là  một trong tứ bất tử­ trong hệ thống thần linh được người Việt suy tôn và o hà ng thượng đẳng tối linh thần (gồm có 4 vị: Tản Viên Sơn thánh, Phù Аổng Thiên Vương, Chử­ Аồng Tử­ và  Mẫu Liễu Hạnh). Riêng Mẫu Liễu Hạnh mới xuất hiện và o cuối thế kỷ 16, khi mà  thuyết Tam tà i thịnh hà nh trên đất Аại Việt. Аó là  Thiên (trời) “ Аịa (đất) “ Nhân (người) dung hợp.

Những năm gần đây có nhiửu tác phẩm nghiên cứu vử Tứ bất tử­, vử Mẫu Liễu Hạnh và  phủ Tây Hồ. Người đầu tiên tả nữ thần Liễu Hạnh là  nữ sĩ Hồng Hà  Đoà n Thị Аiểm (1705 “ 1748). Với ngòi bút tà i hoa của mình, nữ sĩ là m cho mọi người tin rằng hoà ng giáp Phùng Khắc Khoan (1528 “ 1613) đã gặp tiên ở hồ Tây là  có thật. Và o một ngà y đầu mùa hè đẹp trời, Phùng Khắc Khoan rủ cử­ nhân họ Ngô và  tú tà i họ Lý đi chơi hồ Tây. Ba vị say sưa ngắm cảnh, uống rượu, ngâm thơ. Từ xa hiện ra lâu đà i mử ảo trong sương có đử bốn chữ Tây hồ phong nguyệt (gió trăng hồ Tây). Một mử¹ nữ mặc áo hồng ra mời chà o khách và o tham quan, thưởng thức món cá đặc sản của hồ Tây. Hửi ra ba ông mới biết đây là  quán của công chúa Liễu Hạnh. Họ và o quán và  được chủ niửm nở đón tiếp, rồi cùng nhau ngâm vịnh đến khuya mới chia tay tạm biệt.

Аược coi là  nơi linh thiêng nên phủ Tây Hồ được nhiửu người đến cúng lễ và  cầu phúc, cầu lộc, nhất là  và o ngà y 3 tháng ba và  ngà y 13 tháng tám âm lịch.