Phường Hoàn Kiếm: Dâng hương kỷ niệm ngày hóa của Đức Hỏa Thần

Đền Hỏa Thần có tên chữ “Hỏa Thần Từ”, thờ vị thần trông coi lửa là Quang Hoa Mã Nguyễn Súy, nhân vật trong truyền thuyết mang dấu ấn giao thoa của tư tưởng Phật - Lão - Nho. Tương truyền, Thần vốn là Phật đăng - cây đèn trong cửa Phật, nhờ được nghe thuyết pháp, tụng kinh mà giác ngộ và trở thành môn đệ của Phật gia. Do bản tính nóng nảy, Thần không giữ được giới luật nên phải xuống trần, đầu thai vào nhà họ Phùng. Khi đắc đạo, Thần trở lại thiên giới, làm môn đệ của Ngọc Hoàng Thượng Đế, chuyên lo việc trừ hỏa tai. Người xưa tin rằng thờ Hỏa Thần sẽ được phù hộ, giúp ngăn ngừa hỏa hoạn trong kinh thành, vì vậy có thời gian ngôi đền còn được gọi mộc mạc là nơi thờ “ông Tổ phòng cháy chữa cháy”. Sách “Đường phố Hà Nội” cũng ghi lại rằng: “Trước đây, đền Hỏa Thần có một quả chuông to bằng đồng, hễ có hỏa hoạn thì thỉnh chuông lên, Hỏa Thần nghe thấy sẽ về trừ hỏa hoạn”.

Đền Hỏa Thần là một trong những di tích tiêu biểu trong hệ thống di sản của khu phố cổ Hà Nội, được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia từ năm 1996. Theo tấm bia “Hoả thần miếu bi ký”, đền được dựng vào năm Minh Mệnh thứ 19 (1838). Đền gắn với địa danh thôn Yên Nội, tổng Tiền Túc (sau đổi thành tổng Thuận Mỹ), huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, nay thuộc số nhà 30 phố Hàng Điếu.

Trải qua bao biến thiên của lịch sử, nơi đây vẫn là không gian linh thiêng thờ phụng Đức Hỏa Thần, đồng thời là chốn sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng, nơi người dân gửi gắm niềm tin, cầu mong bình an, tránh tai ương hỏa hoạn, giữ gìn cuộc sống an lành, ấm no. Năm 2024, công trình được UBND quận Hoàn Kiếm hoàn thành trùng tu, tôn tạo, giúp khôi phục cảnh quan thờ tự và củng cố các hạng mục xuống cấp, góp phần gìn giữ một không gian văn hóa đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội.

Lễ hội đền Hỏa Thần được tổ chức định kỳ vào tháng 2 và tháng 8 âm lịch, gọi là xuân – thu nhị kỳ. Trong đó, hai ngày quan trọng nhất là ngày sinh (28 tháng 3 âm lịch) và ngày hóa (28 tháng 9 âm lịch) của Đức Hỏa Thần.

Phát biểu tại buổi lễ dâng hương, bà Ngô Thị Thùy Dương - Trưởng Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội nhấn mạnh: “Việc tổ chức Lễ dâng hương kỷ niệm ngày hóa của đức Hỏa Thần góp phần bảo tồn, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc cùng những giá trị văn hóa tinh thần, tín ngưỡng dân gian, nét đẹp văn hóa truyền thống của khu phố cổ Hà Nội; tiếp tục thực hiện có hiệu quả Đề án “Nghiên cứu tổ chức lễ hội truyền thống trong khu phố cổ và khu vực hồ Hoàn Kiếm”.

Đền Hỏa Thần cùng với nhiều di tích khác ở khu phố cổ là minh chứng cho sức sống của di sản trong đời sống đương đại khi những không gian thiêng vẫn giữ được vai trò gắn kết cộng đồng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng.

Đức Hỏa Thần được thờ tại đền là vị thần biểu trưng cho lửa, ánh sáng và sự an lành, đã được nhân dân tôn thờ qua nhiều thế hệ. Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, lửa là biểu tượng cho sự sống, văn minh và ấm no, song cũng chứa đựng sức mạnh dữ dội cần được nhận thức và điều hòa. Thờ Hỏa Thần vì thế không chỉ thể hiện niềm tin cầu mong bình an, tránh tai ương hỏa hoạn mà còn phản ánh tư duy nhân văn, ý thức phòng ngừa tai họa ân và tri ân thiên nhiên của người Việt.

“Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ và tôn vinh Đức Hỏa Thần - vị thần bảo hộ của kinh thành, mà còn là thông điệp nhắc nhở mỗi người dân về trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa, trân trọng cội nguồn và phát huy những giá trị tốt đẹp của cha ông để lại”, bà Ngô Thị Thùy Dương khẳng định./.