Từ “Chào con” đến “mẹ đây”: Lời chào tới hai thế giới

Chào con, mẹ đây

Ngày xửa ngày xưa
Khi chưa có mẹ
Cây hãy còn bé
Đường mòn quanh co

Hạt mưa rõ to
Gõ vào cánh cửa
Mặt trăng bẻ nửa
Liêu xiêu chữ mềm

Cánh diều chao êm
Mầm măng may áo
Viên sỏi bước dạo
Lao xao vườn nhà

Lời ru đi ra
Dịu dàng như lụa
Mắt đen chan chứa
Bao lời thương yêu

Như gió ban chiều
Đu đưa cánh võng
Như trời cao rộng
Nâng niu mây bay

Làm mẹ đếm ngày
Theo tuần, theo tháng
Ước mơ lấp loáng
Bóng hình tí hon

Cao hơn núi non
Mênh mang hơn biển
Tình yêu xanh biếc
Nảy mầm từ con

Một tiếng khóc giòn
Viết nên từ mẹ
Nước mắt lăn khẽ
Chào con, mẹ đây!

Huỳnh Mai Liên

Có lẽ, trước khi con người học cách gọi tên thế giới, thế giới đã kịp cúi xuống thì thầm gọi con người bằng tình yêu. Tình yêu ấy dường như ở ngay đây - trong khoảnh khắc sinh linh chào đời. Ở giây phút mong manh ấy, sự sống bắt đầu. Bài thơ “Chào con, mẹ đây” của Huỳnh Mai Liên đã chạm vào đúng miền nguyên sơ đó - nơi đời người mở ra bằng một tiếng gọi dịu dàng, vừa đón một sinh linh bước vào thế giới, vừa đánh thức một con người khác bên trong người mẹ.

“Chào con, mẹ đây” không đơn thuần là cách gọi tên một bài thơ, mà là tiếng gọi đầu tiên của đời sống, nơi ngôn ngữ được sinh ra cùng với tình yêu. Trong trật tự câu chữ ấy, “con” đứng trước, “mẹ” đứng sau như một sự tự nguyện lùi lại của người mẹ, để đặt đứa trẻ vào trung tâm của vũ trụ cảm xúc. Không có mỹ từ, không có khẳng định lớn lao, tất cả hội tụ trong một điểm hiện diện: mẹ ở đây. Và trong lời tự xưng ấy, người mẹ không chỉ gọi con, mà còn gọi chính mình - gọi tên một căn tính mới vừa hình thành. Chính sự hiện diện này làm dịu đi nỗi hoang mang của tồn tại, biến thế giới xa lạ thành mái ấm đầu tiên. “Chào con” là lời khai mở sự sống, còn “mẹ đây” là lời cam kết âm thầm: từ giây phút ấy, đời con sẽ luôn có một nơi để quay về, dẫu con có lớn lên, đi xa hay lạc lối.

Từ tinh thần ấy, bài thơ bắt đầu mở ra. Bằng một miền rất xa - miền của “ngày xửa ngày xưa”, nơi “chưa có mẹ”, bài thơ gợi lên những cảm nghiệm vừa thân quen gần gũi, vừa đau đáu suy tư. “Chưa có mẹ” đó không chỉ là một khoảng lùi của thời gian, trước khi đứa trẻ chào đời, mà còn là một trạng thái tồn tại: khi người phụ nữ còn rất trẻ, khi vai trò làm mẹ chưa được nhận thức, khi thế giới hiện ra trong “mắt biếc” của tuổi xuân. Và cũng có thể, đó là phút ngoái nhìn lặng lẽ của người đã làm mẹ, hồi cố về quãng đời trước khi thiên chức thiêng liêng ấy đến với mình, để từ đó, cảm nhận rõ hơn sự đổi thay âm thầm mà sâu sắc của đời sống - khi một đứa trẻ được sinh ra, và cùng lúc, một người mẹ cũng được sinh ra.

Trong tưởng tượng ấy, thế giới hiện ra với “cây hãy còn bé”, “đường mòn quanh co”, “hạt mưa rõ to”, “mặt trăng bẻ nửa”. Những hình ảnh không chỉ gợi cảm giác thiếu vắng, khuyết hao mà còn làm lộ ra một trạng thái tinh thần mong manh - thế giới khi chưa có mẹ dường như chưa tròn đầy, chưa yên ổn. Nhịp thơ chậm, câu ngắn, ít thanh trắc tạo nên cảm giác chông chênh rất khẽ, như một lời thì thầm về sự sống đang cần một bàn tay nâng đỡ, một tình yêu đến để làm cho mọi hình hài được vẹn nguyên. Bằng cách đó, bài thơ không chỉ kể câu chuyện của đứa trẻ trước khi có mẹ, mà còn kín đáo gợi lên hành trình nội tâm của người phụ nữ: từ một cá thể đơn độc bước sang vai trò người mang đến trật tự, ý nghĩa và sự dịu dàng cho một cá thể khác. Sự chuyển dịch âm thầm ấy khiến thế giới trong thơ dần đổi sắc - từ chông chênh sang êm ả, từ rời rạc sang gắn kết. Khi người mẹ hiện diện, không gian được sắp đặt lại bằng những chuyển động nhỏ, dịu dàng và chan chứa yêu thương, như thể mọi vật đều tìm được vị trí của mình trong một trật tự mới: trật tự của tình mẫu tử.

Cánh diều chao êm
Mầm măng may áo
Viên sỏi bước dạo
Lao xao vườn nhà

Hình ảnh người mẹ dần hiện ra qua sự hiện diện của những sự vật hiện tượng. Nhà thơ đã vận dụng tinh tế chuỗi hình ảnh ẩn dụ và nhân hóa để tình mẫu tử được chuyển động. “Cánh diều chao êm”, “mầm măng may áo”, “viên sỏi bước dạo” là những hình ảnh đời thường nhỏ bé nhưng được đặt trong cấu trúc song song, tạo cảm giác hiền hòa êm đềm. Nhịp thơ ngắn, đều, ít biến động cũng góp phần tạo nên âm hưởng của lời ru, khiến bài thơ nhẹ nhàng an trú. Thêm những so sánh không quá xa lạ và trừu tượng “dịu dàng như lụa”, “như gió ban chiều”, “như trời cao rộng” tác giả đã dẫn người đọc đi từ xúc giác, thị giác đến cảm giác tinh thần - nơi tình mẹ trở thành một “không gian sống” hơn là nhấn mạnh “vai trò của mẹ” mà chúng ta hằng hình dung. Dường như thế giới đều mang dấu vết của mẹ, rằng người mẹ đã nỗ lực mang đến cho con một không gian ngọt ngào yêu thương và bình yên.

Dòng cảm xúc của bài thơ lắng dịu ở những câu viết về hành trình mang thai:

Làm mẹ đếm ngày
Theo tuần, theo tháng

Hai câu thơ chạm vào chiều sâu của thiên chức làm mẹ, rằng làm mẹ không chỉ là sự chờ đợi sinh học, mà là nhịp sống được đo bằng yêu thương và hy vọng. Thời gian ở đây không còn trôi đi vô thức, mà trở thành dòng đếm đầy nâng niu, nơi người mẹ âm thầm dõi theo sự hình thành của một sinh linh và cũng là sự đổi thay bên trong của chính mình - bên trong tâm tưởng. Bởi làm mẹ, rốt cuộc, không chỉ là sinh ra thêm một con người, mà còn là tự sinh ra chính mình, một phiên bản mới của yêu thương và trách nhiệm.
Bài thơ khép lại bằng tiếng khóc chào đời - khoảnh khắc hoàn tất cả mẹ và con. “Một tiếng khóc giòn/ Viết nên từ Mẹ” không chỉ mở đầu đời sống của đứa trẻ, mà cũng đánh dấu sự hình thành trọn vẹn của người mẹ. Nước mắt lăn khẽ khi ấy không phải vì đau đớn mà vì nhận ra mình đã bước sang một cõi khác của tồn tại - nơi yêu thương trở thành bản năng và sự hiện diện của mình là điều an ủi đầu tiên dành cho thế giới nhỏ bé ấy.

“Chào con, mẹ đây” vì thế không chỉ là một bài thơ thật hay về tình mẫu tử, mà còn là bài thơ của hai lời chào ý nghĩa diễn ra cùng lúc: lời chào dành cho một sinh linh vừa bước vào đời và lời chào người phụ nữ dành cho chính mình khi bước sang vai trò làm mẹ. Ở bình diện sâu hơn, đây cũng là một bài thơ hiện sinh, âm thầm đặt ra một cách nhìn về cuộc đời rộng hơn và sâu sắc hơn về ký ức nguyên sơ của mỗi con người, về nhu cầu được nâng niu, được yêu thương bảo vệ. Và về khả năng hồi sinh chính mình trong đời sống./.

Lời bình của Minh An