Luật Thủ đô (sửa đổi): Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở mức “hai con số”, giải quyết các điểm nghẽn và tạo thể chế thuận lợi
Luật Thủ đô (sửa đổi) là dự án luật quan trọng, đang được trình lên Quốc hội để xem xét và thông qua, dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Việc sửa đổi luật này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, khi nhiều cơ chế, chính sách hiện hành không còn đủ tính đặc thù và vượt trội để đáp ứng sự phát triển nhanh chóng của Thủ đô trong bối cảnh mới.
Chiều 6/4, tại buổi họp báo thông tin tình hình kinh tế - xã hội quý I năm 2026 của UBND thành phố Hà Nội, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh đã cung cấp nhiều nội dung quan trọng về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).
Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh, Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng dựa trên các cơ sở chính trị quan trọng như Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, các nghị quyết của Bộ Chính trị, và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII.
Đặc biệt, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã đề ra những nhiệm vụ trọng tâm mang tính đột phá. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là trao quyền mạnh mẽ, phân cấp, phân quyền toàn diện hơn, gắn liền với trách nhiệm giải trình rõ ràng.
Thực tế cho thấy, nhiều hạn chế và điểm nghẽn còn tồn tại, như tình trạng ùn tắc giao thông, ngập úng cục bộ, ô nhiễm môi trường, và các vấn đề về quy hoạch, an toàn thực phẩm, an toàn đô thị. Những yếu tố này đang hạn chế khả năng huy động nguồn lực cho phát triển Thủ đô.
Trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và các mô hình kinh tế mới, việc sửa đổi Luật Thủ đô là cần thiết để tạo ra một khung pháp lý linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Mục tiêu của việc sửa đổi Luật Thủ đô là hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô. Đồng thời, tạo lập hành lang pháp lý để triển khai thí điểm, đánh giá và hoàn thiện các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Thủ đô, tạo nền tảng vững chắc và tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức "hai con số".
Quan điểm xây dựng dự án Luật là tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đồng thời trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với nguồn lực thực hiện gắn với trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố Hà Nội.
Cơ chế, chính sách phải có tính vượt trội, phù hợp với thực tiễn của Thủ đô và khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn và tạo thể chế thuận lợi, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 09 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15). Dự thảo mới tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình với 09 nhóm nội dung chủ yếu.
Trong đó, đáng chú ý là các quy định về: vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô; giá trị của Luật Thủ đô; ban hành văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức chính quyền, chế độ công vụ, thu hút nguồn nhân lực; quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô; phát triển văn hoá-xã hội; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nguồn lực phát triển Thủ đô; liên kết, phát triển Vùng; giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.
Về quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô: Thành phố chỉ lập 01 Quy hoạch tổng thể Thủ đô có giá trị thay thế quy hoạch tỉnh, quy hoạch chung đô thị; được chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch. Dự thảo Luật cũng đưa ra chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao để phục vụ phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số;
Về phát triển đô thị và nhà ở: Phát triển đô thị và nhà ở được thực hiện theo dự án, bảo đảm phù hợp quy hoạch, bảo vệ di sản, phát triển không gian xanh, không gian mặt nước, nâng cao chất lượng sống và hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Ưu tiên tái định cư tại chỗ, khuyến khích cộng đồng dân cư tham gia đề xuất và thực hiện dự án. Phát triển đô thị theo mô hình đa trung tâm, đô thị xanh, thông minh, gắn với phát triển nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD);
Về phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường: Thành phố được ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù về huy động nguồn lực đầu tư phát triển, quản lý và khai thác hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại; ưu tiên phát triển vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, hạn chế phương tiện cá nhân, áp dụng các biện pháp giảm ùn tắc và phát thải; thúc đẩy phát triển hệ thống logistics, kết nối vùng và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý giao thông;
Về phát triển văn hóa-xã hội: Đảm bảo định hướng bảo vệ và phát triển văn hóa Thủ đô tương xứng với truyền thống nghìn năm Thăng Long - Hà Nội. Thành phố được ban hành nhiều chính sách về phát triển văn hoá và bảo tồn văn hoá.
Luật Thủ đô (sửa đổi) quy định về quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách của Thành phố theo hướng tăng cường phân cấp, tạo nguồn và chủ động điều hành ngân sách. Đồng thời, quy định Hà Nội là hạt nhân, đô thị trung tâm, giữ vai trò động lực và cực tăng trưởng của vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và của cả nước.
Dự thảo Luật quy định 01 chương về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật Thủ đô; bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc.
Dự thảo Luật Thủ đô tiếp tục khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế, văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục và đào tạo, y tế và hội nhập quốc tế...
Tại buổi họp báo, UBND Thành phố Hà Nội cho biết, để việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được đồng bộ, thống nhất và đảm bảo yêu cầu chất lượng và tiến độ của Luật Thủ đô (sửa đổi) sau khi được Quốc hội thông qua và có hiệu lực, Thành phố đã tổ chức Hội nghị tập huấn về công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; đã bố trí kinh phí năm 2026 cho các sở, ban, ngành để thực hiện nhiệm vụ xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, chính sách. Đồng thời thành lập Tổ công tác Thành phố chỉ đạo, theo dõi, đôn đốc và giám sát công tác tổ chức triển khai thi hành Luật Thủ đô./.