Đình làng Văn Uyên - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
Nằm bên dòng sông Hồng, đình làng Văn Uyên (nay thuộc xã Nam Phù, TP. Hà Nội) là nơi nhân dân địa phương thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa.
Ngôi đình cổ và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
Đình làng Văn Uyên hiện thuộc thôn Văn Uyên, xã Nam Phù, TP. Hà Nội. Theo các bậc cao niên trong làng, đình có niên đại lâu đời, mang nhiều dấu ấn kiến trúc thời Lý. Đến nay, nhiều bia đá, mảng chạm khắc và chi tiết trang trí cổ vẫn còn được lưu giữ khá nguyên vẹn, góp phần tạo nên vẻ cổ kính đặc trưng của đình làng Bắc Bộ.
Điểm đặc biệt của đình Văn Uyên là nơi đây thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân địa phương, ông được xem là nhân vật có công với vùng đất này và được nhân dân thờ phụng qua nhiều thế hệ.
Theo các tư liệu lịch sử và thần tích địa phương, Nguyễn Siêu (924-967), còn gọi là Nguyễn Hữu Công, là một trong 12 sứ quân thời kỳ loạn 12 sứ quân ở thế kỷ X, từng xây dựng lực lượng và kiểm soát vùng Tây Phù Liệt - khu vực nay thuộc Thanh Trì, Hà Nội. Theo truyền ngôn địa phương, ông được xem là người gắn với quá trình bảo vệ và quản lý vùng đất trong giai đoạn lịch sử nhiều biến động. Sau khi mất, ông được nhân dân địa phương lập nơi thờ phụng và suy tôn làm Thành hoàng làng. Qua nhiều thế hệ, tín ngưỡng thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa, tâm linh của cộng đồng cư dân địa phương.
Nằm trong cụm di tích Đình - Đền - Chùa - Miếu của thôn Văn Uyên, bên cạnh đình làng còn có Đền Thiên Ứng, chùa Kim Cương - những công trình gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân địa phương qua nhiều thế hệ.
Theo người dân trong vùng, Đền Thiên Ứng, hay còn được gọi là Miếu Bà, là ngôi đền có lịch sử lâu đời. Đây là nơi thờ Đức Thánh Bà - Lã Gia công chúa, nhân vật được dân gian tôn kính là vị nữ thần linh ứng, gắn với truyền thuyết giúp vua dẹp loạn, phù hộ quốc thái dân an. Tương truyền, trong những giai đoạn đất nước xảy ra biến động, bà nhiều lần hiển linh báo mộng, chỉ đường cho nhà vua và quân lính. Từ đó, người dân địa phương lập miếu thờ phụng và gọi là Thiên Ứng Linh Từ, mang ý nghĩa “ngôi đền linh ứng do trời ban”.
Trải qua nhiều lần trùng tu, Đền Thiên Ứng vẫn lưu giữ được không gian cổ kính cùng nhiều di vật như tượng thờ, chuông đồng, hoành phi, câu đối cổ và các dấu tích gắn với tín ngưỡng dân gian địa phương. Hằng năm, vào ngày 15 tháng 3 âm lịch, người dân trong vùng tổ chức lễ hội truyền thống với các nghi thức dâng hương, tế lễ, rước kiệu để tưởng nhớ Đức Thánh Bà và cầu mong mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an.
Cùng với đình và đền, chùa Kim Cương là nơi sinh hoạt Phật giáo của nhân dân địa phương, đồng thời là địa điểm diễn ra nhiều hoạt động tâm linh, lễ nghi truyền thống trong năm như lễ Phật đản, lễ Vu Lan, ngày giỗ tổ chùa cùng các khóa lễ cầu an, cầu siêu. Sự hiện diện của đình, đền, chùa và miếu trong cùng một không gian làng xã phản ánh đặc trưng văn hóa của cư dân Bắc Bộ, nơi tín ngưỡng dân gian và Phật giáo cùng tồn tại, đan xen trong đời sống cộng đồng từ nhiều thế hệ.
Hội làng truyền thống Văn Uyên và sự tiếp nối của truyền thống
“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày mùng 6 tháng 2 hội làng…”
Câu ca dao quen thuộc từ lâu đã trở thành lời nhắc nhớ về ngày hội truyền thống của người dân Văn Uyên. Hằng năm, vào ngày mùng 6 tháng 2 âm lịch, nhân dân địa phương tổ chức Hội làng truyền thống Văn Uyên để tưởng nhớ công đức Đức Thánh Nguyễn Siêu - Thành hoàng làng được thờ phụng qua nhiều thế hệ.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, hội làng còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, gắn kết người dân và lưu giữ các phong tục truyền thống của làng quê Bắc Bộ.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, đọc chúc văn, tế Thành hoàng cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhân dân no ấm. Điểm nhấn đặc sắc của lễ hội là nghi thức rước nước trên sông Hồng. Đoàn rước di chuyển bằng phà giữa dòng sông để xin nước thiêng mang về đình phục vụ tế lễ. Nước được lấy từ dòng sông Hồng, lọc qua vải đỏ rồi đặt vào chóe sứ trước khi rước về đình làng. Nghi thức này phản ánh rõ nét tín ngưỡng nông nghiệp lúa nước của cư dân đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời thể hiện sự gắn bó giữa con người với dòng sông đã bồi đắp và nuôi dưỡng làng quê qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với các chương trình văn nghệ, giao lưu cộng đồng và nhiều hoạt động truyền thống, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương tham dự.
Phát biểu tại lễ khai mạc Hội làng truyền thống Văn Uyên năm 2026, ông Nguyễn Xuân Hiến - Bí thư Chi bộ thôn Văn Uyên cho biết, lễ hội không chỉ là dịp để nhân dân tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân mà còn góp phần duy trì sự gắn kết cộng đồng, phát huy đời sống văn hóa tại địa phương.
Cũng theo ông Hiến, những năm gần đây, đời sống kinh tế - xã hội của thôn Văn Uyên có nhiều chuyển biến tích cực. Thu nhập bình quân đạt khoảng 78 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ lao động có việc làm ổn định đạt 98%; 95% hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; địa phương giữ vững danh hiệu “Làng văn hóa” trong 12 năm liên tục.
Bên cạnh phát triển kinh tế, người dân địa phương cũng tích cực tham gia xã hội hóa để bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Trong năm 2025, nhân dân đã đóng góp gần 100 triệu đồng phục vụ công tác tôn tạo di tích và gần 30 triệu đồng xây dựng cổng chào đình làng.
Trong nhịp sống hiện đại, việc duy trì lễ hội truyền thống và gìn giữ các di tích văn hóa tại làng Văn Uyên không chỉ góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử, tín ngưỡng của địa phương, mà còn tạo nên sợi dây kết nối cộng đồng qua nhiều thế hệ. Từ không gian đình làng, lễ hội đến các phong tục truyền thống, người dân nơi đây đang từng bước gìn giữ ký ức văn hóa của làng quê Bắc Bộ trong quá trình xây dựng nông thôn mới và phát triển đời sống hiện đại./.