Quốc hội thông qua Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi): Cột mốc quan trọng để Hà Nội vươn mình mạnh mẽ

Trước đó, Chính phủ đã có Tờ trình Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) trình Quốc hội thảo luận, xem xét. Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều với những quy định mới, đặc thù, trao quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền Hà Nội.

Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) phân quyền tối đa, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND Thành phố; căn cứ tình hình thực tiễn, HĐND, UBND, Chủ tịch UBND Thành phố phân cấp cho cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện liên tục, thường xuyên một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn mà mình được giao theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp pháp luật quy định không được phân cấp.

Việc phân quyền, phân cấp bảo đảm không phương hại đến lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, dân tộc, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật. Các nhiệm vụ, quyền hạn không được phân quyền theo Luật này thì thực hiện theo quy định khác của pháp luật. Đồng thời, Luật quy định bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững và giữ gìn bản sắc, giá trị văn hóa của Thủ đô, vùng Thủ đô; không làm ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, nguyên tắc thị trường.

Bảo đảm việc vận hành nền hành chính quốc gia thống nhất, thông suốt, hiệu quả; bảo đảm tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và thực hiện có hiệu quả việc kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gắn với trách nhiệm kiểm tra, thanh tra, giám sát của cơ quan có thẩm quyền; có cơ chế theo dõi, đánh giá, kiểm tra và kịp thời điều chỉnh nội dung phân quyền khi cơ quan, tổ chức, cá nhân được phân quyền thực hiện không hiệu quả các nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Về nhiệm vụ, quyền hạn về tổ chức bộ máy và chế độ công vụ; Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) quy định HĐND Thành phố có thẩm quyền quy định tỷ lệ đại biểu HĐND chuyên trách; số lượng, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn các Ban của HĐND Thành phố và HĐND cấp xã; số lượng, tiêu chí xác định số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã. Quyết định số lượng và cơ cấu ủy viên UBND Thành phố và cấp xã; quy định việc thành lập, tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố phù hợp với mức độ đô thị hóa, điều kiện thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hà Nội.

HĐND Thành phố Hà Nội quy định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính thuộc UBND Thành phố, UBND cấp xã; quyết định thay đổi tên gọi, điều chỉnh chức năng của các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính hiện có. Quy định việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của Thành phố; quy định chế độ tự chủ về tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính và việc thực hiện nhiệm vụ đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của Thành phố và chính sách về thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động hưởng lương từ ngân sách các cấp của Thành phố…

Đối với UBND Thành phố Hà Nội, Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) quy định UBND Thành phố có thẩm quyền quy định về chính sách, biện pháp tổ chức thực hiện nền hành chính số và công vụ số. UBND Thành phố Hà Nội đồng thời quy định cơ chế, biện pháp phát huy dân chủ ở cơ sở, huy động sự tham gia của người dân trong quản trị địa phương; cơ chế khoán việc và cơ chế khác để phát huy vai trò tự quản của thôn, tổ dân phố.

Trong trường hợp cần thiết, UBND Thành phố ủy quyền cho cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND Thành phố thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn thuộc thẩm quyền của mình trong khoảng thời gian xác định kèm theo các điều kiện cụ thể, trừ trường hợp pháp luật quy định không được ủy quyền. Chủ tịch UBND Thành phố có thẩm quyền thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của HĐND Thành phố.

Tại lĩnh vực quy hoạch, Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) quy định Thành phố Hà Nội được phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch; chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch (trừ cơ quan Trung ương). Chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp, tầm cao được đưa vào Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) nhằm mở rộng không gian phát triển mới.

Phát triển đô thị được định hướng theo mô hình đa trung tâm, xanh, thông minh, gắn với phát triển nhà ở xã hội, tái định cư và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Luật quy định Thành phố Hà Nội có thẩm quyền chuyển đổi linh hoạt giữa các loại hình nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và mục tiêu an sinh xã hội.

Ngoài ra, Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) cho phép Hà Nội được ban hành cơ chế bảo vệ môi trường như xác định và áp dụng vùng phát thải thấp; hỗ trợ phát triển giao thông xanh; di dời cơ sở gây ô nhiễm; thúc đẩy giảm thiểu chất thải, tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn. Hơn nữa, Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) mở rộng thẩm quyền của Thành phố Hà Nội trong phát triển văn hóa, thể thao, du lịch với cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa, bảo tồn di sản, hỗ trợ cải tạo công trình kiến trúc có giá trị, phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong giáo dục, Hà Nội được triển khai mô hình giáo dục nhiều cấp học chất lượng cao; phân quyền mạnh trong quản lý, bổ sung chương trình giáo dục; thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập trường đại học, cao đẳng trên địa bàn.

Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 và thay thế Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 47/2024/QH15, Luật số 55/2024/QH15, Luật số 57/2024/QH15, Luật số 58/2024/QH15, Luật số 65/2025/QH15, Luật số 71/2025/QH15, Luật số 72/2025/QH15, Luật số 95/2025/QH15, trừ quy định tại khoản 2 Điều này. Quy định tại khoản 4 Điều 8 và khoản 6 Điều 36 của Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/5/2026./.

MỘT SỐ Ý KIẾN ĐẠI BIỂU ĐÁNH GIÁ VỀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA LUẬT THỦ ĐÔ 2024 (SỬA ĐỔI):

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng:

“Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) sẽ tạo lập nền tảng pháp lý vững chắc để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển 100 năm, phát huy vai trò vị trí là trung tâm chính trị, hành chính của quốc gia và xây dựng Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính hàng đầu xứng tầm với đô thị toàn cầu. Đồng thời, việc sửa đổi luật cũng sẽ giúp xác lập rõ vai trò hạt nhân dẫn dắt vùng Thủ đô, bảo đảm sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, lấy hạnh phúc của nhân dân làm tiêu chí phát triển”.

Đại biểu Leo Thị Lịch, đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh:

“Tin tưởng rằng với các chính sách mang tính đột phá trong dự thảo luật lần này, nếu tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực hiện tốt thì Thủ đô Hà Nội sẽ phát huy rất mạnh mẽ vai trò là trung tâm, là động lực phát triển của cả nước; phát triển đúng hướng, bền vững và xứng đáng với vị thế Thủ đô của cả nước”.

Đại biểu Trịnh Xuân An, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai:

“Đây là lần đầu tiên Luật trao một khối lượng thẩm quyền rất lớn cho chính quyền Thủ đô và trung tâm của sự phân quyền, trao quyền đó chính là Hội đồng Nhân dân Thành phố Hà Nội. Đây là một điểm rất nổi bật và mang tính đột phá trong tư duy luật pháp; đồng thời là một hướng đi rất đúng, phải mạnh dạn trao quyền, trao không gian sáng tạo thể chế, trao quyền tự quyết lớn cho Thủ đô”.