Sớm hoàn thiện quy định bảo vệ quyền lợi người lao động bị nợ, trốn đóng BHXH 

Ông Ngọ Duy Hiểu – Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhận định, tình trạng nợ, trốn đóng BHXH đang diễn ra phức tạp, gây nhiều hệ luỵ, ảnh hưởng quyền lợi trước mắt, trực tiếp của người lao động, ảnh hưởng đến quyền lợi an sinh xã hội lâu dài, ảnh hưởng đến niềm tin của NLĐ vào hệ thống bảo hiểm xã hội.

Để đảm bảo việc phát triển ổn định, bền vững và an sinh xã hội, pháp luật các quốc gia đều quy định các loại hình bảo hiểm khác nhau trong đó có BHXH. Trong đó, “Bảo hiểm xã hội” được hiểu là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập.

Việc người sử dụng lao động trốn đóng BHXH bắt buộc thời gian qua xảy ra nhiều ở các doanh nghiệp như doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn... khiến người lao động không được hưởng độ như ốm đau, thai sản, bệnh nghề nghiệp, tai nạn lao động, muốn rút BHXH một lần cũng không được, về già cũng không có lương hưu…

Đây là những hệ lụy gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự an sinh xã hội, khiến xã hội không thể phát triển bền vững. Phòng ngừa, truy cứu trách nhiệm và xử lý hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc là sự đòi hỏi khách quan, bức thiết trong việc xây dựng, hình thành một xã hội văn minh, ổn định, vì quyền lợi của người dân.

Người lao động cần được coi là nhóm người dễ bị tổn thương trong quá trình đàm phán, thỏa thuận lao động bất bình đẳng và xác định việc không đóng BHXH bắt buộc của các doanh nghiệp là trường hợp liên quan đến lợi ích công vì hành vi này gây bất ổn định, đe dọa sự an sinh của xã hội để từ đó nghiên cứu xây dựng cơ chế pháp luật về khởi kiện vụ án dân sự đối với những trường hợp này khi không có người đứng ra khởi kiện theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo ThS. Lê Đình Quảng, Phó trưởng ban Chính sách – Pháp luật, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam: “Để hạn chế tình trạng trốn đóng, chậm đóng BHXH, cần phải thay đổi nhận thức của NLĐ và NSDLĐ. Bản thân NLĐ phải đồng hành cùng NSDLĐ trong thực hiện trách nhiệm đóng BHXH. NLĐ là nhân tố bên trong thúc đẩy doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật về BHXH. Muốn vậy, cần đẩy mạnh truyền thông về BHXH bằng nhiều hình thức.

Cần tăng cường nhiều kênh giải đáp, xử lý thông tin trực tuyến, ngoài trang web, cần chú ý đến các trang mạng xã hội có ảnh hưởng lớn như Facebook, Zalo, Tiktok…, tạo niềm tin cho người dân, doanh nghiệp vào BHXH.”

Ông Dương Văn Hào, Trưởng ban Quản lý thu, sổ, thẻ (BHXH Việt Nam), cho biết: "BHXH Việt Nam đã đề xuất Bộ LĐ-TB-XH trình các cấp có thẩm quyền sửa đổi luật BHXH năm 2014, bổ sung một số chế tài như: nộp phạt số tiền lãi bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền trốn đóng; ngừng sử dụng hóa đơn đối với người sử dụng lao động trốn đóng BHXH từ 6 tháng trở lên; cấm xuất cảnh đối với chủ doanh nghiệp nợ BHXH từ 12 tháng trở lên. Kiến nghị các địa phương bổ sung thêm hình thức không cho tham gia đấu thầu các dự án dịch vụ công; không vinh danh, khen thưởng doanh nghiệp nợ đọng BHXH…".

Để bảo về quyền lợi của người lao động trong thời gian tới, các cơ quan thanh tra lao động và chính quyền địa phương không ngừng đề cao trách nhiệm quản lý hoạt động sử dụng lao động, phát hiện nhanh chóng, kịp thời, đầy đủ, chính xác đối với các hành vi vi phạm pháp luật về đóng BHXH bắt buộc để xử lý hành chính làm cơ sở để xử lý hình sự đối với những hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc.

Các cơ quan tuyên truyền giúp người lao động hiểu biết về tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đóng BHXH bắt buộc để người lao động không đồng thuận hoặc hỗ trợ người sử dụng lao động trong việc trốn đóng BHXH bắt buộc. Người lao động chủ động yêu cầu người sử dụng công bố các thông tin, minh chứng liên quan và theo dõi thường xuyên việc đóng BHXH bắt buộc.

Tăng cường sự tham gia tuyên truyền, hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi của người lao động liên quan đến việc đóng BHXH bắt buộc như sự tham gia của Liên đoàn lao động, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, Trung tâm trợ giúp pháp lý...

Hoàn thiện quy định pháp luật, đặc biệt là các chế định miễn trừ trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự của người lao động trong trường hợp người lao động đồng thuận với người sử dụng lao động trốn đóng BHXH bắt buộc để khích lệ người lao động khai báo trung thực, tích cự tố giác, cộng tác với các cơ quan chức năng, cơ quan pháp luật phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm việc đóng BHXH bắt buộc.

Bên cạnh việc truy cứu trách nhiệm hành chính, hình sự, cũng cần quan tâm đến việc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, hình phạt bổ sung, truy thu tiền trốn đóng BHXH bắt buộc và việc thi hành triệt để trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo phán quyết của các cơ quan tài phán…