Thành Cổ Loa - Kinh đô của nhà  nước âu Lạc

Năm 1962, thà nh Cổ Loa được Nhà  nước xếp hạng di tích lịch sử­ văn hóa cấp quốc gia.

Vị trí địa lý

Và o thời à‚u Lạc, Cổ Loa nằm và o vị trí đỉnh của tam giác châu thổ sông Hồng và  là  nơi giao lưu quan trọng của đường thủy và  đường bộ. Từ đây có thể kiểm soát được cả vùng đồng bằng lẫn vùng sơn địa. Cổ Loa là  một khu đất đồi cao ráo nằm ở tả ngạn sông Hoà ng. Sông Hoà ng (tức sông Thiếp) là  một con sông nhánh lớn quan trọng của sông Hồng, nối liửn sông Hồng với sông Cầu trong hệ thống sông Thái Bình. Vử phương diện giao thông đường thủy, Cổ Loa có một vị trí vô cùng thuận lợi.

Аó là  vị trí nối liửn mạng lưới đường thủy của sông Hồng cùng với mạng lưới đường thủy của sông Thái Bình. Qua con sông Hoà ng, thuyửn bè ngược lên sông Hồng là  và o vùng Bắc hay Tây Bắc của Bắc Bộ, nếu xuôi sông Hồng, thuyửn ra đến biển cả, nếu đến vùng phía Аông Bắc bộ thì qua sông Cầu và o hệ thống sông Thái Bình đến sông Thương và  sông Lục Nam. Аịa điểm Cổ Loa chính là  đất Phong Khê, lúc đó là  một vùng đồng bằng trù phú có xóm là ng, dân cư đông đúc, sống bằng nghử là m ruộng, đánh cá và  thủ công nghiệp. Việc dời đô từ Phong Châu vử đây, đánh dấu một giai đoạn phát triển của dân cư Việt cổ, giai đoạn người Việt chuyển trung tâm quyửn lực từ vùng Trung du bán sơn địa vử định cư tại vùng đồng bằng.

Cấu trúc Thà nh Cổ Loa

Thà nh Cổ Loa được các nhà  khảo cổ học đánh giá là  "tòa thà nh cổ nhất, quy mô lớn và o bậc nhất, cấu trúc cũng thuộc loại độc đáo nhất trong lịch sử­ xây dựng thà nh lũy của người Việt cổ". Khi xây thà nh, người Việt cổ đã biết lợi dụng địa hình tự nhiên, tận dụng chiửu cao của các đồi, gò, đắp thêm đất cho cao hơn để xây nên hai bức tường thà nh phía ngoà i, vì thế hai bức tường thà nh nà y có đường nét uốn lượn theo địa hình. Chất liệu chủ yếu dùng để xây thà nh là  đất, sau đó là  đá và  gốm vỡ. Аá được dùng để kè cho chân thà nh được vững chắc. Các đoạn thà nh ven sông, ven đầm được kè nhiửu đá hơn các đoạn khác. Аá kè là  loại đá tảng lớn và  đá cuội được chở tới từ các miửn khác. Xen giữa đám đất đá là  những lớp gốm được rải dà y mửng khác nhau, nhiửu nhất là  ở chân thà nh và  rìa thà nh để chống sụt lở.

Thà nh Cổ loa

Thà nh Cổ Loa theo tương truyửn gồm 9 vòng xoáy trôn ốc, nhưng hiện còn 3 vòng thà nh. Chu vi vòng Ngoại 8km, vòng Trung 6,5km, vòng Nội 1,65km, diện tích trung tâm lên tới 2km². Thà nh được xây theo phương pháp đà o đất đến đâu, khoét hà o đến đó, thà nh đắp đến đâu, lũy xây đến đó. Mặt ngoà i lũy, dốc thẳng đứng, mặt trong xoải để đánh và o thì khó, trong đánh ra thì dễ. Lũy cao trung bình từ 4m-5m, có chỗ cao đến 8m-12m. Chân lũy rộng 20m-30m, mặt lũy rộng 6m-12m.

+ Thà nh Nội hình chữ nhật, cao trung bình 5m so với mặt đất, mặt thà nh rộng từ 6m-12m, chân rộng từ 20m-30m, chu vi 1.650m và  có một cử­a nhìn và o tòa kiến trúc Ngự triửu di quy. Hiện nay, qua cổng là ng, cũng là  cổng thà nh Nội là  tới đình là ng Cổ Loa.

Theo truyửn thuyết thì đó là  nửn cũ của điện ngự triửu, nơi bá quan hội triửu nên trong đình còn tấm hoà nh phi "Ngự triửu di quy". Cạnh đình là  Am Bà  Chúa tức là  miếu thử công chúa Mửµ Châu, trong am có một tảng đá hình người cụt đầu, là  tượng Mửµ Châu. Qua am Mửµ Châu tới đửn Thượng, tức đửn An Dương Vương, tương truyửn là  dựng trên nửn nội cung ngà y trước. Аửn nà y mới trùng tu, tôn tạo đầu thế kỷ XX, có đôi rồng đá ở bậc tam cấp cử­a đửn là  di vật đời Trần. Trong đửn có tượng An Dương Vương bằng đồng. Trước đửn là  Giếng Ngọc, tương truyửn là  nơi Trọng Thuỷ tự tử­ vì hối hận. Nước giếng nà y mà  đem rử­a ngọc trai thì ngọc sáng bội phần. Nơi đây, có đầy đủ các loại hình di tích: Аình, đửn, chùa, am, miếu. Trong đó hà m chứa biết bao giá trị văn hóa Việt Nam qua bao thế hệ.

+ Thà nh Trung là  một vòng thà nh không có khuôn hình cân xứng, chu vi 6.500m, nơi cao nhất là  10m, mặt thà nh rộng trung bình 10m, có năm cử­a ở các hướng đông, nam, bắc, tây bắc và  tây nam, trong đó cử­a đông ăn thông với sông Hoà ng.

+ Thà nh Ngoại không còn hình dáng rõ rà ng, chu vi hơn 8.000m, cao trung bình 3m-4m (có chỗ tới hơn 8m).

Mỗi vòng thà nh đửu có hà o nước bao quanh bên ngoà i, hà o rộng trung bình từ 10m đến 30m. Các vòng hà o đửu thông với nhau và  thông với sông Hoà ng. Sự kết hợp của sông, hà o và  tường thà nh không có hình dạng nhất định, khiến thà nh như một mê cung, là  một khu quân sự vừa thuận lợi cho tấn công vừa tốt cho phòng thủ. Sông Hoà ng được dùng là m hà o thiên nhiên cho thà nh Ngoại ở vử phía Tây Nam và  Nam. Phần hà o còn lại được đà o sát chân tường thà nh từ gò Cột Cử đến Аầm Cả. Con hà o nà y nối với hà o của thà nh Trung ở Аầm Cả và  Xóm Mít, chảy qua cử­a Cống Song nối với năm con lạch, và o vòng hà o của thà nh Nội. Thuyửn bè đi lại dễ dà ng trên ba vòng hà o để đến trú đậu ở Аầm Cả hoặc ra sông Hoà ng và  từ đó có thể tửa đi khắp nơi.

Theo truyửn thuyết, An Dương Vương thường dùng thuyửn đi khắp các hà o rồi ra sông Hoà ng.

Giá trị của thà nh Cổ Loa

Trong cấu trúc chung của thà nh Cổ Loa còn có một yếu tố khác là m phong phú thêm tổng thể kiến trúc nà y.

Аó là  những gò đất dà i hoặc tròn được đắp rải rác giữa các vòng thà nh hoặc nằm ngoà i thà nh Ngoại, được dân chúng gọi là  Đống Dân, Аống Chuông, Аống Bắn. Các ụ, lũy nà y được dùng là m công sự, có nhiệm vụ của những pháo đà i tiửn vệ, phối hợp với thà nh, hà o trong việc bảo vệ và  chiến đấu. Vử mặt quân sự, thà nh Cổ Loa thể hiện sự sáng tạo độc đáo của người Việt cổ trong công cuộc giữ nước và  chống ngoại xâm.

Với các bức thà nh kiên cố, với hà o sâu rộng cùng các ụ, lũy, Cổ Loa là  một căn cứ phòng thủ vững chắc để bảo vệ nhà  vua, triửu đình và  kinh đô. Аồng thời là  một căn cứ kết hợp hà i hòa thủy binh cùng bộ binh, khi tác chiến. Vử mặt xã hội, với sự phân bố từng khu cư trú cho vua, quan, binh lính, thà nh Cổ Loa là  một chứng cứ vử sự phân hóa của xã hội thời ấy. Thời kử³ nà y, vua quan không những đã tách khửi dân chúng mà  còn phải được bảo vệ chặt chẽ, xã hội đã có giai cấp rõ rà ng hơn thời Vua Hùng.

Vử mặt văn hóa, là  một tòa thà nh cổ nhất còn để lại dấu tích, Cổ Loa trở thà nh một di sản văn hóa, một bằng chứng vử sự sáng tạo, vử trình độ kử¹ thuật cũng như văn hóa của người Việt Cổ. Аá kè chân thà nh, gốm rải rìa thà nh, hà o nước quanh co, ụ lũy phức tạp, hửa mai chắc chắn và  nhất là  địa hình hiểm trở ngoằn ngoèo, tất cả là m nên nghệ thuật kiến trúc và  văn hóa thời An Dương Vương.

Di vật khảo cổ Trên khu vực thà nh Cổ Loa, các nhà  khảo cổ đã khai quật được nhiửu mộ cổ, hà ng vạn mũi tên đồng ba cạnh, rìu lườ¡i xéo bằng đồng, tiửn đồng, lườ¡i cà y, các vật dụng bằng gốm, đất nung và  trống đồng Cổ Loa từ thời An Dương Vương. Các nhà  khảo cổ đã phát hiện được di tích nơi cư trú đã tồn tại trước khi xây dựng thà nh Cổ Loa thuộc buổi đầu thời đại đồ sắt./.