Tục khao con dâu ở Giẽ Hạ

Hẳn các nhà khoa bảng trên đây đã chiêm nghiệm rằng: Chỉ có con dâu mới là nguồi sinh lan, sinh duệ cho nhà nảy nở, để nội tộc mình sinh sôi. Và cũng chính con dâu mới dồn đôi vai gánh vác giang sơn nhà chồng. Bởi nhiều gia đình vinh hoa phú quý, thời dòng họ ấy ắt sẽ phú quý vinh hoa. Cụ dâu nào già yếu, không đến Việc họ buổi đầu Xuân tại nhà thờ được, trưởng tộc sẽ gửi phần biếu đến tận nhà.

Thuở xưa, cảnh sống người dân nơi thôn dã rất cơ cực. Cơm tẻ, có nhà còn không đủ trong ba ngày Tết, huống chi gạo ngày Tết, huống chi gạo nếp. Vả lại, đàn bà đâu được đi ăn khao! Nay nhân dịp Tết Cả cổ truyền, được họ chia cho nắm xôi ai cũng mừng, ăn vào cho khước. Vạn nhất, đầu năm thụ lộc Tổ rồi, dâu nào vốn tính đanh đá, chua ngoa, đỏng đảnh xưa nay, chắc sẽ dè dặt; không nỡ chửi rủa vặt lông, vặt da, đến vàng cây héo lá cả ông Vải, ông Tiên của các con cháu mình nữa. Một ý tưởng sâu xa, được thực thi vào đúng thời điểm thiêng liêng nhất của năm mới. Âu cũng là một nét đẹp của văn hóa làng, mang tính giáo dục cao.

Từ tết Bính Tuất năm 2006 vừa rồi, dòng họ Đỗ Quang ở kề đầu Tây Bắc Cầu Giẽ trên quốc lộ 1A đã khôi phục lại phong tục quý hiếm có từ xa xưa ấy. Sớm Xuân mồng Ba, tuy không đồ xôi in oản, cũng dâng bánh trái lên lễ Tổ đường. Rồi 9 vị trong Hội đồng gia tộc và 27 bà con dâu, ngồi quây quần tán lộc. Cụ trưởng họ thay mặt nội tộc, biểu dương những bà có con cháu học giỏi, vừa được trao thưởng. Cùng nhiệt liệt khen ngợi các bà, các chị co dâu nào, năm qua xây cất được nhà mới hoặc sang sửa được chỗ ở cũ.

Việc nuôi con khỏe mạnh, dạy con chăm ngoan, học giỏi; đồng thời bồi đắp nơi ăn chốn ở vững bền; hai việc ấy không thể không có vai trò quyết định rất lớn của các con dâu trong họ.

Từ lâu, dân gian cho rằng: “Con dâu thì dại, con gái thì khôn”. “Con dâu khác máu tanh lòng”. “Con bà có thương bà đâu, để cho chàng rể, nàng dâu thương cùng”. Thế mà nơi đây, lại có hẳn một dòng họ am hiểu thấu đáo và thương xót con dâu như nội tộc Đỗ Quang ở thôn Giẽ Hạ, xã Phú Yên. Vậy chẳng phải đây là một vùng quê văn hiến, một điểm sáng trong nghĩa xóm tình làng, ứng xử giữa người với người rất văn hóa hay sao!