Văn hiến Thăng Long

Từ lâu, đã có một thà nh ngữ quen thuộc với mọi người khi nói vử đặc tính của Thăng Long - Hà  Nội: Ngà n năm văn hiến. Vậy văn hiến là  gì? Nếu như hai khái niệm văn hoá và  văn minh hiện được dùng phổ biến có nguồn gốc từ phương Tây thì khái niệm văn hiến là  hoà n toà n gốc từ phương àông. Phương Tây không có khái niệm nà y. Chỉ ở Việt Nam và  Trung Quốc, khái niệm văn hiến mới được dùng phổ biến. Ở Việt Nam, từ văn hiến xuất hiện trong bà i Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi (1428) rồi sau đó được tiếp tục sử­ dụng trong ngôn ngữ Việt Nam.

Nửn văn hiến mà  Nguyễn Trãi nói đó mang một nội dung khá rộng. Nó thể hiện bản sắc của dân tộc Việt Nam không chỉ ở "núi sông bử cõi đã chia" mà  còn ở "phong tục Bắc, Nam cũng khác". Bản sắc ấy không chỉ ở truyửn thống văn hoá Việt Nam qua các thời kử³ mạnh yếu khác nhau mà  còn ở sự tiếp nối không ngừng của các thế hệ anh hùng hà o kiệt trong lịch sử­ Việt Nam. Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau Nhưng hà o kiệt đời nà o cũng có Ở Nguyễn Trãi, con người hà o kiệt và  văn hoá là  những nhân tố cấu thà nh của nửn văn hiến Việt Nam. Nói tới văn hiến Việt Nam, Nguyễn Trãi đã khái quát những truyửn thống tốt đẹp đã tạo nên sức mạnh tinh thần bất diệt của dân tộc Việt Nam. Văn hiến Thăng Long chính là  sự thu nhử lại của văn hiến dân tộc và  là  biểu hiện tập trung nhất của nửn văn hiến ấy.

Kỷ niệm 990 năm và  chuẩn bị kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long cũng là  kỷ niệm những thà nh tựu của cả nước được hội nhập ở Thăng Long và  lại từ Thăng Long toả sáng trên mọi miửn của đất nước. Văn hiến Thăng Long, không phải là  của riêng vùng đất Thăng Long mà  là  tự hà o chung của cả dân tộc Việt Nam. Cũng ở thế kỷ 15, bia tiến sĩ Văn Miếu năm Quang Thuận thứ 4 (1463) do Tiến sĩ àà o Cử­ soạn, có ghi: "Học trò may được khắc trên bia đá nà y, phải theo danh nghĩa sử­a đức hạnh, bắt chước tính giữ gìn văn hiến". Thế kỷ 19 trong Lịch triửu hiến chương loại chí, Phan Huy Chú viết: "Khi nhà  Lê dựng nước, văn hoá lại thịnh dần, hơn 300 nắm tác đầy đủ kử¹ cà ng, văn hiến đứng đầu trung châu điển chương rạng cả triửu đại" (Văn tịch chí, bản dịch, quyển 4, trang 41).

Vậy nội dung văn hiến là  gì? Chu Hy (đời Tống, Trung Quốc) giải thích: "Văn, điển tịch dã; hiến, hiửn dã". Có thể hiểu văn tức là  văn hoá chỉ khuôn phép, trước tác, sách vở, hiến chỉ người hiửn tà i của đất nước. Như vậy, có thể khẳng định rằng khái niệm văn hiến bao hà m không chỉ nội dung của khái niệm văn hoá, văn minh mà  còn nhấn mạnh một yếu tố quan trọng nữa, đó là  những hiửn tà i của đất nước. Nửn văn hiến của một dân tộc bao gồm cả trình độ văn hoá và  số lượng hiửn tà i của dân tộc ấy. Cách viết như trên chính là  cách hiểu ở Việt Nam, kể từ Nguyễn Trãi. Tóm lại, văn hiến là  trạng thái phát triển nhất định của mỗi dân tộc. Nó nói lên xu hướng luôn luôn khắc phục tình trạng nguyên sơ lạc hậu và  thấp kém để vươn tới cuộc sống ngà y một phát triển hơn, tiến bộ hơn, cao đẹp hơn, với sự phong phú của đời sống vật chất và  tinh thần, với sự xuất hiện ngà y một nhiửu những hiửn tà i của đất nước. Nó đánh dấu trình độ của một dân tộc đã đạt được trong quá trình sử­ dụng thiên nhiên, hoà n thiện đời sống xã hội và  không ngừng đà o tạo ra những con người ưu tú cả vử trí tuệ phẩm chất và  tà i năng.

Với quan niệm trên đây, chúng ta sẽ dễ dà ng hiểu được văn hiến Thăng Long từ nguồn gốc ra đời đến những biểu hiện phong phú của nó trên các lĩnh vực của đời sống và  qua các thời kử³ lịch sử­. - Sự ra đời của văn hiến Thăng Long có thể bắt đầu từ Chiếu dời đô, từ ngà y kinh đô Thăng Long ra đời (1010). Tuy nhiên, văn hiến Thăng Long không phải đã được hình thà nh từ con số không. Hà ng ngà n năm lịch sử­ trước đây đã chuẩn bị cho sự ra đời và  phát triển của nó. Văn hiến Thăng là  sự tiếp nối và  nâng cao của những phẩm chất bất diệt của con người Việt Nam đã được rèn đúc suốt bao nhiêu thế kỷ chiến đấu để tồn tại và  phát triển. Không thể hiểu được văn hiến Thăng Long nếu như bử qua những giá trị vật chất và  tinh thần mà  tổ tiên đã tạo dựng từ trước Thăng Long và  để lại cho Thăng Long. Sự dời đô từ Hoa Lư đến Thăng Long không phải là  sự thay đổi địa điểm một cách bình thường như bao nhiêu cuộc thay đổi Thủ đô đã từng diễn ra trong lịch sử­ Việt Nam cũng như ở các quốc gia khác trên thế giới. Sự dời đô của Việt Nam năm1010 mang một ý nghĩa đặc biệt. Nó đánh dấu một sự chuyển biến quan trọng trong lịch sử­ Việt Nam từ thời dựng nước cho đến ngà y năm đó. Sự dời đô của Việt Nam và  sự ra đời của Thăng Long thể hiện đỉnh cao của tâm hồn và  bản lĩnh Việt Nam, thể hiện đầu óc tự cường của dân tộc, thể hiện khí phách anh hùng của cả lãnh tụ và  toà n thể nhân dân Việt Nam.

Việc dời đô nà y là  sự tuyên bố vang dội bốn phương vử chủ quyửn bất khả xâm phạm của đất nước Việt Nam, vử sức mạnh bất khả chiến thắng của dân tộc Việt Nam trên con đường độc lập và  phát triển. Thăng Long lại là  trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá của cả nước. Cho nên văn hiến Thăng Long không phải là  sản phẩm riêng của những con người sinh sống trên mảnh đất gọi là  Thăng Long nà y. Nó là  sự hội tụ, sự chắt lọc và  nâng cao những tinh hoa trí tuệ và  tâm hồn của cả nước và  từ đây lại lan toả mọi miửn, trở thà nh di sản tinh thần và  niửm tự hà o chung của cả đất nước. Văn hiến Thăng Long phản ánh tinh hoa đời sống tinh thần của dân tộc. àặc điểm của nửn văn hiến ấy thể hiện từ cung cách tư duy đến sinh hoạt hà ng ngà y, từ sự bảo vệ một cách ngoan cường bản sắc dân tộc đến sự tiếp thu nhạy bén và  sáng tạo những tinh hoa của nhân loại, từ sự phát minh khoa học đến sự sáng tạo văn học nghệ thuật.

Chính vì thế mà  văn hiến Thăng Long là  đỉnh cao của văn hiến dân tộc. Văn hiến Thăng Long cũng thể hiện ở trình độ thẩm mử¹ sâu sắc và  tế nhị trong hoạt động nghệ thuật cũng như trong cuộc sống hà ng ngà y. Nó khiến cho Thủ đô luôn luôn đi đầu, luôn luôn là  mẫu mực vử một cuộc sống thanh lịch trong ăn, mặc, ở, trong mọi ứng xử­ hà ng ngà y. Người Hà  Nội ngà y nay đã và  đang phát huy truyửn thống ngà n năm văn hiến đó để xây dựng thà nh phố của mình đi và o công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát huy truyửn thống kết hợp với hội nhập thế giới văn minh, cùng cả nước vững và ng và  hà o hùng tiến và o thiên niên kỷ thứ ba.