Văn học nghệ thuật: Cùng góp sức thúc đẩy văn hóa du lịch Thủ đô

Bàn về hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống phục vụ phát triển du lịch tại Thành phố Hà Nội hiện nay, TS. Trần Thị Minh Thu (Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam) cũng nêu lên những hạn chế khiến cho hoạt động khai thác du lịch chưa thực sự hiệu quả. Theo TS. Trần Thị Minh Thu, tuy nghệ thuật biểu diễn truyền thống ở Hà Nội rất đa dạng và phong phú, nhưng cho tới nay mới chỉ có một vài loại hình/ thể loại được đưa vào khai thác du lịch một cách nghiêm túc và hiệu quả. Vài năm trở lại đây, trong khuôn khổ hoạt động của các sự kiện văn hóa tổ chức trên phố đi bộ, hay tại các di tích trong khu phố cổ Hà Nội, công chúng có cơ hội được thưởng thức nghệ thuật diễn xướng dân gian qua các màn múa cổ, những buổi biểu diễn ca trù, hát xẩm, hát chèo tàu… Nhưng hiệu quả chủ yếu là nghệ thuật múa rối nước còn các loại hình/ thể loại khác như chèo, cải lương, tuồng… vẫn vắng khách. Trong các tour du lịch ở Hà Nội, phần lớn các công ty lữ hành chưa đưa loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống trở thành sản phẩm du lịch chủ yếu, chưa chú trọng tạo ra những sản phẩm đặc trưng… 

Nhìn một cách tổng thể NSND Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội khẳng định, hiện nay, việc phát huy giá trị các thiết chế văn học nghệ thuật chưa xứng với tiềm năng, hàng loạt các thiết chế chưa được khai thác. “Hà Nội chưa có bảo tàng văn học nghệ thuật, chưa có các địa chỉ văn hóa, nhà lưu niệm tưởng nhớ các văn nghệ sĩ nổi tiếng như cố nhà văn Tô Hoài, nhạc sĩ Văn Cao, nhạc sĩ Phú Quang…”, NSND Trần Quốc Chiêm trăn trở.

Các lĩnh vực như mỹ thuật, nhiếp ảnh, kiến trúc, sân khấu, âm nhạc, điện ảnh… nếu được khai thác tốt đều có thể trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn. Tuy nhiên làm thế nào để văn học, nghệ thuật có thể phát huy thế mạnh để góp phần quảng bá du lịch Thủ đô, đó cũng là trăn trở của nhiều văn nghệ sĩ. 

PGS. TS Trần Trí Trắc (Hội Sân khấu Hà Nội) cho rằng, mỗi đơn vị nghệ thuật sân khấu của Thủ đô phải trở thành một tổ chức làm nhiệm vụ môi giới du lịch, vừa là chủ thể kinh doanh văn hóa du lịch lại vừa là khách thể nguồn tài nguyên của du lịch để đáp ứng mọi nhu cầu của chủ thể - khách du lịch. Còn nhà báo, nhà LLPB âm nhạc Trần Lệ Chiến (Hội Âm nhạc Hà Nội) thì kiến nghị, Hà Nội cần phải có quy hoạch tổng thể, chi tiết cho các tuyến phố đi bộ gắn hoạt động thương mại với du lịch và âm nhạc thành một thể thống nhất. Nơi đây, không chỉ có xẩm, ca trù mà còn cần có những tốp nhạc, nhóm nhạc đương đại và có thể tận dụng nguồn lực là sinh viên các trường văn hóa nghệ thuật, các nhà hát đóng trên địa bàn Thủ đô… để duy trì hoạt động này.

Từ việc đi sâu phân tích những tác phẩm văn học có tác động tới lĩnh vực du lịch, nhà thơ Bùi Việt Mỹ nêu ý tưởng nên phục dựng những giai thoại, hình tượng văn học cho các tour du lịch. Có thể là việc phục dựng các hình tượng nghệ thuật như Chử Đồng Tử - Tiên Dung, như bến đò mẹ Suốt, bến My Lăng… hay khai thác, các tích truyện làng văn, làng võ, làng nghề suốt dải đôi bờ sông Hồng, hồ Tây, sông Tô Lịch… qua đó tôn vinh tập quán, phẩm chất thanh lịch văn minh của con người Thăng Long xưa và Hà Nội hôm nay. “Chúng tôi thấy ngành du lịch Hà Nội cần kết hợp phát triển du lịch đa dạng theo hướng kết hợp vốn di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Khai thác tận dụng tốt các giai thoại, điển tích và câu chuyện văn học… có ý nghĩa đặc sắc. Có thể đó là hướng thu hút trường tồn theo sự phát triển chung của quy luật văn hóa dân tộc”, nhà thơ Bùi Việt Mỹ đặt vấn đề.

Để kích thích, phát huy được thế mạnh, tiềm năng của điện ảnh Hà Nội trong việc quảng bá hình ảnh văn hóa du lịch Thủ đô trong thời đại hội nhập quốc tế ngày nay, Ths. Hoàng Dạ Vũ cho rằng cần đầu tư nhiều bộ phim hay, hấp dẫn khán giả về Thủ đô. Trong đó, ngoài kịch bản hay, diễn viên giỏi nghề thì những cảnh quay đẹp, hiện đại là một trong những yếu tố quan trọng để nâng tầm địa danh. Thêm nữa, Hà Nội cũng nên thu hút các hãng phim nước ngoài đến làm phim, cần có chính sách đặc thù để thu hút các nhà làm phim quốc tế, đơn giản hóa các thủ tục cấp phép. Bởi không chỉ quảng bá du lịch, qua những bộ phim trong nước, du khách quốc tế sẽ biết tới Việt Nam, biết tới Hà Nội nhiều hơn nếu có những địa danh trở thành bối cảnh trong các bộ phim bom tấn của những nhà làm phim tên tuổi trên thế giới. 

“Có thể khẳng định, hoạt động du lịch văn học nghệ thuật nếu được tổ chức bài bản, đầu tư công phu sẽ tạo cơ hội tương tác với du khách, từ đó lưu giữ ký ức về danh nhân văn hóa lịch sử, văn học nghệ thuật; giới văn nghệ sĩ có thêm không gian văn hóa để tìm hiểu, sáng tạo; Nhà nước, ngành du lịch phát triển được tour du lịch hay, thú vị; biểu dương được công đức, tài năng, nhân cách của các nhân sĩ Hà thành”, NSND Trần Quốc Chiêm bày tỏ.