Xuất khẩu lao động thiếu bài bản

Thất nghiệp do kỹ năng và năng lực không phù hợp với nhu cầu lao động là một lãng phí và thời gian thất nghiệp càng dài, càng kìm hãm tăng trưởng của Việt Nam. Di cư để tìm việc làm và để có việc làm với năng suất cao hơn trong nền kinh tế thị trường là tất yếu. Năm 2016, có trên 1 triệu người từ 15 tuổi trở lên di cư ra khỏi phạm vi địa lý cấp xã, trong đó có 78,6% tham gia vào lực lượng lao động. Tỉ lệ người di cư có việc làm tương đối cao nhưng không bằng mức bình quân cả nước. Điều này khiến 9,3% trong tổng số người di cư trong Trong khi đó, thiếu lao động đang trở thành vấn đề chung của các nước phát triển ở Đông Á nhưng là cơ hội có việc làm cho lao động Việt Nam. Theo Hiệp hội Điện tử Hàn Quốc, nửa cuối năm 2016, các công ty buộc phải thuê 5.078 nhân công thiếu kỹ năng để khắc phục tình trạng thiếu hụt kỹ sư công nghệ, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực sản xuất phần cứng máy tính và viễn thông. Thế nhưng, toàn ngành chỉ thuê được 46.429 lao động, trong khi số việc làm được tạo thêm lên tới 53.457 và số công việc chưa có người làm đã tăng 10,1% so với cùng kỳ năm 2015 lên 7.028 vị trí. Dù vậy, thận trọng trong tiếp nhận lao động nước ngoài vẫn luôn được thể hiện rõ trong các chính sách của Nhật và Hàn Quốc, nhất là tiếp nhận lao động đến từ Việt Nam, một quốc gia được cho là có số lượng lao động xuất khẩu mâu thuẫn với chất lượng lao động.

Chế tài nghiêm doanh nghiệp XKLĐ sai phạm

Một thông báo của Bộ Ngoại giao Nhật do Bộ Ngoại giao Việt Nam dẫn lại cho thấy, tình trạng phạm tội của công dân Việt Nam cao nhất trong số người nước ngoài tại Nhật, từ 500-600 trường hợp giai đoạn năm 2010-2012 đã tăng lên 1.100-1.400 trường hợp giai đoạn 2014-2015. Số lượng thực tập sinh kỹ năng và du học sinh Việt ở lại bất hợp pháp tại Nhật cũng tăng đột biến trong giai đoạn 2015-2016.

Đáng chú ý, trong số công dân Việt Nam cư trú bất hợp pháp bị trục xuất, có tỉ lệ đáng kể là những thanh niên đăng ký du học Nhật nhưng không thi đậu đại học, trốn ở lại để đi làm và trở thành người cư trú bất hợp pháp. Theo lời khai của họ, một số công ty tư vấn du học ở Việt Nam, để thu lợi bất chính, đã cố tình khuyến khích người trẻ đăng ký đi du học Nhật, nhưng thực chất là để đi lao động kiếm tiền, đẩy nhiều người vào tình trạng cư trú bất hợp pháp.

Sang năm nay, Hàn Quốc đã mở nhiều đợt truy quét lao động nước ngoài cư trú bất hợp pháp so với các năm trước, thậm chí có chiến dịch kéo dài suốt 20 tuần, với quy mô và tần suất lớn. Trong khi đó, các biện pháp của Nhật cũng quyết liệt hơn nhằm giảm 2.453 lao động Việt cư trú bất hợp pháp xuống mức thấp nhất, theo số liệu Cục Nhập cảnh Nhật năm 2015. Cảnh sát Nhật đã bắt giữ và trục xuất nhiều công dân Việt cư trú bất hợp pháp, trong đó có tu nghiệp sinh, du học sinh tự túc và người du lịch. Trong chính sách mới nhất, Bộ Tư pháp Hàn Quốc khuyến khích lao động nước ngoài tự nguyện về nước, với các tiêu chí cởi mở: Lao động nước ngoài cư trú bất hợp pháp tại Hàn Quốc dưới 5 năm, nếu tự nguyện về nước trong thời hạn từ ngày 10-7 đến hết ngày 10-10-2017, sẽ được miễn cấm nhập cảnh vào nước này. Lao động nước ngoài cư trú bất hợp pháp tại Hàn Quốc từ 5 năm trở lên nếu tự nguyện về nước trong khoảng thời gian trên sẽ được giảm thời gian cấm nhập cảnh xuống còn 1 năm.

Những lợi thế "dân số vàng" của Việt Nam đang qua nhanh, giá nhân công không còn rẻ so với thời điểm đầu thập niên. Trong khi đó, Hàn Quốc và Nhật vẫn là 2 thị trường khó tính về tiếp nhận lao động Việt Nam. Đề án "Đưa lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật đi làm việc ở nước ngoài giai đoạn 2017-2020 và định hướng đến năm 2025" đang được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội hoàn thiện để trình Chính phủ. Cục Quản lý Lao động ngoài nước cũng yêu cầu các công ty phái/cử lao động sang Nhật thực hiện các biện pháp quản lý chặt chẽ lao động Việt Nam ở nước ngoài.