Giữ gìn 36 phố phường

Trải hà ng nghìn năm, di tích lịch sử­ ở Hà  Nội tập trung nhất ở hai khu: khu thà nh cũ - trong thà nh, kinh đô từ thời Lý và  triửu đại vử sau; và  vùng dân cư ở ngoà i thà nh, từ phố Nhà  Hửa đến ngõ Phất Lộc, từ Hà ng Khoai sang Cầu Gỗ, có một cái tên chung là  khu 36 phố phường.

Phố cổ Hà  Nội

36 phố phường vẫn đứng yên, nhưng cũng lại luôn chuyển động theo thời gian và  lịch sử­. Nó là  một bảo tà ng ngoà i trời, bảo tà ng ở giữa sinh hoạt thà nh phố, không tách khửi đời sống - một lưu niệm sâu sắc ý nghĩa giáo dục truyửn thống.

Hà  Nội đã phải trải nhiửu biến đổi. Khí hậu tà n phá các công trình, rồi vua chúa các triửu đại triệt hạ nhau. Hà  Nội bị tà n phá nặng nử nhất là  đến đời Nguyễn. Dời đô và o Phú Xuân. Nhà  Nguyễn phá hủy Thăng Long để tiêu diệt thế đất đế vương ở Bắc Hࠝ.

Với kho tà ng ca dao, tục ngữ, bà i vè, bút kí của các nhà  văn thế kỷ trước và  đầu thế kỷ nà y. Một số tranh, ảnh và  sách, tư liệu của Pháp khi mới chiếm Hà  Nội. Nhiửu câu, nhiửu đoạn, nhiửu tranh ảnh có thể khơi gợi lại được hình thù, cảnh cũ.

Аầu thế kỷ, các khu vực Hà ng Gai, Hà ng Bà i, Hà ng Bạc các ngõ Trung Yên, Nội Miếu bây giử, cụ Hoà ng Аạo Thúy còn nhớ được cái chuôi vồ đầu tường, hòn ngói âm dương, các kiểu cử­a lùa, cử­a đẳng, cử­a ngăn, cử­a bức bà n và  cái só luồn bậc cử­a. Những dãy nhà  một tầng gác xép tầng tầng lớp lớp nhấp nhô sóng mái. Những nhà  dân thường, người buôn bán, thợ thủ công ở tụ hội lại cả họ, cả phường đã thà nh tên phố: Hà ng Аường, Hà ng Аà o, Hà ng Bát Аà n...

Bên những dinh thự và  công sở người Pháp xây dựng, nhà  cử­a khoảng 100 năm trở lại đây còn in rõ nhìn nhà , biết tuổi nhà -ở vùng bệnh viện Việt-Xô, nhà  khách Bộ Quốc phòng và  nhiửu phố, trên tường nhà  còn thấy đắp nổi con số năm khởi công và  năm hoà n thà nh. Những hiệu buôn và  hà ng quán của người Pháp ở Hà ng Khay, Hà ng Trống, của người Ấn Аộ ở Hà ng Ngang, của người Trung Quốc ở Hà ng Buồm, của người Nhật ở Cử­a Аông, của những người Việt Nam già u có như nhà  Trấn Hưng Hà ng Bạc, nhà  Cử­u Nghi và  Lê Thuận Kho át Hà ng Bồ.

Ở Hà  Nội, nhiửu di tích chiến đấu và  cách mạng đã được xếp hạng như di tích lịch sử­ và  nghệ thuật, nhưng còn nhiửu di tích phổ biến mà  36 phố phường rất sẵn những cái nho nhử chỗ nà o cũng có.

Những sự việc lịch sử­ và  cách mạng đã xảy ra ở Hà  Nội rất phong phú. Dấu vết viên đạn trái phá quân Pháp bắn thủng tường thà nh Cử­a Bắc. Những pháp trường Pháp dựng quanh Bử Hồ để giết hại các nhà  yêu nước. Năm 1954, thà nh phố tìm lại và  bốc mộ các chiến sĩ chiến đấu ở Liên khu 1 hy sinh và  chọn ngay ở nơi mà  chiến sĩ ngã xuống. Mỗi nơi ấy cần có bia tưởng niệm, để khi tìm hiểu khu 36 phố phường không chỉ thấy sự tích anh hùng ở chợ Аồng Xuân, mà  phố nà o cũng có. Cũng như việc gắn bia lưu niệm vử các cơ sở cách mạng hồi bí mật trước Tổng khởi nghĩa, thời kử³ Hà  Nội bị tạm chiếm.

Dân gác thượng một nhà  in phố Hà ng Bồ, nơi tiểu đội của chiến sĩ Bạch Ngọc Liễn đã dùng súng trường bắn rơi một máy bay trinh sát Pháp. Chiếc máy bay đầu tiên của Pháp bị bắn rơi trong cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta. Ở nhiửu bức tường nhà  hai tầng phố Hà ng Gai còn lỗ chỗ vết thủng, vết đạn. Ở hầu hết mọi nhà  còn vết tường nhà  đã bị phá, để cả phố thà nh giao thông hà o luồn nhà  nà y sang nhà  khác khắp 36 phố phường ra tận chốt ngoà i cùng.

Ở ngõ Phất Lộc, điểm tập trung sau cùng của trung đoà n Thủ Аô trước khi rút sang bên bử sông Hồng. Cây đa cạnh đửn Bà  Triệu còn những vết sẹo và  cà nh gãy, đó là  cái cây bị thương vì bom bi mấy trận máy bay Mử¹ ném xuống quanh Hồ Gươm.

Khu vực 36 phố phường còn nhiửu đình, chùa, đửn miếu rải rác các phố với nhiửu di tích tiêu biểu. Khách trong nước và  quốc tế có dịp được tham quan bảo tà ng ngồi trời của thà nh phố qua các thời kử³. Nếu không có biện pháp bảo vệ, tôn tạo khu vực nà y đang bị nguy cơ biến dạng.

Hà  Nội 36 phố phường. Cái 36 phố phường ấy của thà nh phố đã hình thà nh từ Thăng Long nghìn đời không chỉ trên quang cảnh trông thấy, mà  đã và o tâm hồn tình cảm con người với biết bao tục ngữ, ca dao.

Có hà ng chục đử tà i nghiên cứu bảo tồn phố cổ với hà ng trăm triệu đầu tư cho công tác nghiên cứu, nhưng vẫn chưa tìm ra một phương án tối ưu để thực hiện toà n diện và  đồng bộ.

à”ng Giắc Beekac, nhà  báo Anh, đặc phái viên Аông Nam à thường trú ở Băng Cốc của đà i phát thanh BBC đã hửi: Các ông chủ trương bảo vệ khu phố cổ nà y, giữ bộ mặt Hà  Nội khác Băng Cốc, khác Hồng Công... Nhưng từ nãy, chúng ta mới đi qua hai, ba phố đã thấy nhiửu nhà  kiểu mới như các khu phố khác, như ở thà nh phố Hồ Chí Minh, như Hồng Công thế thì gọi thế nà o là  bảo vệ, vì như vậy khu phố cổ rồi sẽ không còn nữa?.

Tại sao vậy? Аầu tiên là  nhà  ở khu phố cổ nà y, nhà  riêng nhiửu hơn nhà  do Nhà  nước quản lý. Mật độ dân số ở khu nà y đông gấp trăm lần các khu khác và  môi trường bị ô nhiễm nặng nhất thà nh phố. Nhưng di chuyển, tạo thoáng khu vực nà y đòi hửi một  sự đửn bù rất lớn và  rất phức tạp. Bởi, khu nà y là  trung tâm buôn bán sầm uất nhất thà nh phố, nhất cả phía bắc đất nước. Tấc đất tấc và ng. Ở đây không thiếu những triệu phú, tỷ phú mới nổi, mặc dầu họ chỉ ở một căn nhà  chật hẹp, cũ kử¹.

Nhà  cử­a ở khu phố cổ xây dựng từ đầu thế kỷ với cách sinh hoạt thô sơ của thời kử³ thà nh phố chưa có điện, chưa có nước máy. Thêm nữa, nhà  cử­a trong mưa nắng nhiệt đới, mối mọt và  đổ nát nhiửu. Mỗi nhà  hiện nay đã mấy thế hệ, tam tứ đại đồng đường, mà  các nơi bếp núc và  nhà  vệ sinh đửu tồn tại từ ngót trăm năm nay. Nhu cầu sử­a chữa, là m lại, là m mới cũng đang là  một đòi hửi vô cùng khẩn thiết.

Ở một dãy phố góc đầu Hà ng Buồm các nhà  đửu là m ngay ở dưới lòng đường, nhà  tuy không kiên cố, nhưng đửu là m đã lâu, ở đã lâu. Do cách đây nhiửu năm, có một rạp hát trong khu nà y đã thà nh nhà  ở bị cháy. Thế là  phải ra đường ở. Thà nh phố chưa có cách nà odi dời. Thế là  tồn tại những cái nhà  ở lòng đường.

Bây giử, bước và o đổi mới, chỉ thấy ngà y và  đêm, nhất là  vử đêm, những vôi gạch, xi măng và  vật liệu xây dựng được tải và o đây nhà  nhà  cứ được chữa được xây lại mốt mới giống hệt như bất cứ ở chỗ nà o trong thà nh phố nà y và  các thà nh phố khác.

Có lẽ chẳng bao lâu nữa 36 phố phường chỉ còn trong ký ức, Thăng Long thà nh hồi cổ đầu bà i thơ cũ đã mang sẵn cái điửm buồn thế rồi chăng.