Câu đối hay ở chùa Bối Khê

Hôm qua tát nước đầu đình

Bử quên cái áo trên cà nh hoa sen...

Khi đến chùa, tận mắt trông thấy cây hoa sen lạ, có thân mộc to cứng và  tất nhiên có nhiửu cà nh lá như những cây đà o. Cây sen thân mộc nà y còn có tên chữ là  đại liên hoa, mỗi năm chỉ nở hoa một lần và o tháng tư, tháng năm.

Trong bà i nà y tôi muốn giới thiệu một câu đối treo trong chùa mà  ngẫu nhiên đọc được, nó tâm đắc và  ám ảnh tôi suốt hai năm qua.

Chùa Bối Khê là  một chùa cổ, to, đẹp với kiến trúc và  nhiửu tượng cổ;  khi qua cử­a chính tòa tam bảo thấy ngay đôi câu đối chữ Hán chạm khắc đẹp, chữ viết mộc dễ đọc, lại có ghi chú bằng chữ Việt phiên âm và  xuất xứ rõ rà ng. Tác giả là  người là ng Bối Khê. Аôi câu đối ngắn, đơn giản, chỉ cần có biết ít nhiửu vử chữ Hán là  có thể hiểu được, với 14 từ:

Bắc quốc chí kim kinh nộ vũ

Nam bang tự cổ vọng tường vân

Dễ dà ng hiểu là :

Nước phương Bắc (Trung Quốc) cho đến nay còn sợ cơn mưa (bão) giận

Nước Nam nhử (Việt Nam) tự xưa vẫn trông ngóng mây là nh.

Vế đầu câu đối nhắc đến lịch sử­ bảo vệ chủ quyửn đất nước khi bị xâm lược, nhân dân ta đã quyết tâm là m nên những chiến thắng Bạch Аằng, Hà m Tử­ mà  cho nay vẫn còn thấy kinh sợ.

Vế thứ hai nêu lên tinh thần của nhân dân nước Nam ta vốn từ xưa vẫn có, chỉ mong ngóng mây là nh cho cuộc sống hòa bình, hữu nghị.

Аường lối, ý chí ấy ngà y nay vẫn được nhân dân ta, Аảng ta tuyệt đối tuân thủ, noi theo.

Cây đa ở chùa Bối Khê

Từ xưa đến nay trong quan hệ giữa hai nước đã có nhiửu câu đối hay được truyửn tụng; lại nhớ đến vế đối của thám hoa Giang Văn Minh (người là ng cổ Аường Lâm) khi đi sứ sang Trung Quốc lập nên kử³ tích xóa bử nợ người và ng Liễu Thăng, vua quan nhà  Minh thẹn vì bị lừa đã ra cho vế đối.

Аồng trụ chí kim xanh dĩ lục(cột đồng đến nay rêu vẫn xanh)

Nhắc lại chuyện Phuc Ba Mã Viện sau khi đánh thắng được cuộc khởi nghĩa của Hai Bà  Trưng đã cho dựng một trụ cột bằng đồng để ghi lại chiến thắng nhằm bêu nhục sứ nước Nam.

Không ngử ý chí và  tà i ứng đáp của tiến sĩ Giang Văn Minh đã cho một đòn trời giáng với vế đối:

Аằng giang tự cổ huyết do hồng(sông Bạch Аằng từ xưa nước đử do máu) để nhắc lại đã bao lần quân xâm lược phương Bắc phải đổ máu là m đử cả nước sông.

Vua Minh quá giận và  thẹn đã ra lệnh giết chết sứ Việt. Lòng yêu nước, tinh thần bảo vệ thanh danh tổ quốc, trí tuệ ứng đối nhạy cảm của thám hoa Giang Văn Minh xứng đáng được tôn vinh và  vế đối ấy còn được nhiửu đời sau truyửn tụng, ông cũng được coi là  ông tổ của nửn ngoại giao nước ta.

Ngẫm lại câu đối đã nêu ở chùa Bối Khê thể hiện rất tốt truyửn thống ngoại giao của nước ta vừa nêu được ý chí kiên cường lại cũng nói lên được tinh thần hòa bình hữu nghị của nhân dân ta nhất là  trong tình hình, quan hệ hai nước hiện nay, nên ngay khi được đọc câu đối tôi đã có ý định chuyển thà nh câu đối tiếng Việt để có thể truyửn bá đến đông đảo mọi người, nhất là  những người trẻ ít biết đến chữ Hán.

Thực ra quá nử­a từ trong hai vế đối trên đến nay vẫn còn được sử­ dụng trong các từ khá thông dụng như: tự cổ chí kim hay Bắc quốc, Nam bang. Các từ còn lại: kinh nộ vũ và  vọng tường vân cũng dễ dà ng chuyển sang tiếng Việt thích hợp cả vử nghĩa và  âm vần của câu đối với: Sợ mưa giận và  ngóng mây là nh. Tuy nhiên để chuyển cả câu đối sang tiếng Việt thì lại không dễ vì trong tiếng Việt chỉ có một từ nước, từ bang được hiểu là  nước nhử, không có một từ tương đương; nếu dùng từ xứ thì không đủ nghĩa vì xứ có thể coi là  một phần của nước; để đản bảo vế đối có thể dùng nước bắc với trời nam nhưng chữ trời lại không thích hợp với ý ngóng mây là nh.

Tôi đã dịch để giữ được cái ý, cái nghĩa của câu đối:

Nước Bắc đến nay còn sợ mưa giận

Người Nam từ cổ vẫn ngóng mây là nh

Аến nay tôi vẫn thấy dịch như vậy vẫn chưa thể hiện được hết cái hay của câu đối:

Bắc quốc chí kim kinh nộ vũ

Nam bang tự cổ vọng tường vân