Khai hội chùa Hương có nguồn gốc từ lễ "Mở cử­a rừng"

Theo nhà  nghiên cứu văn hóa dân gian Phượng Vũ, xưa, vùng núi Hương Sơn - chùa Hương còn khá hoang sơ. Аây là  nơi cư trú chủ yếu của đồng bà o Mường, sinh sống chủ yếu bằng nghử hái lượm, săn bắt và  đánh cá. Đồng bà o quan niệm, sau mỗi một năm, cử­a rừng lại đóng lại vì thế, bước và o năm mới, cần phải là m lễ Mở cử­a rừng để bắt đầu cho một mùa hái lượm, săn bắt mới. Khi chưa là m lễ mở cử­a rừng mà  tự tiện và o rừng thì rất dễ gặp rủi ro như: bị ma rừng bắt hồn, bị rắn rết cắn, hổ báo ăn thịt...

Trong ngà y lễ mở cử­a rừng, bà  con trong mường tụ tập lại một khu đất trong rừng để là m lễ. Khi thầy mo là m lễ xong, trai tráng khửe mạnh thúc chó và o rừng săn thú; đà n ông, đà n bà  luống tuổi cùng các cô gái tửa đi hái rau, hái nấm.

Vử sau, người Kinh vử đây đông đúc hơn, vùng núi Hương Sơn được cải tạo trở thà nh vùng núi sơn thủy hữu tình với những hang động tự nhiên và  chùa chiửn được xây dựng. Người Kinh vẫn giữ ngà y Mở cử­a rừng của đồng bà o Mường đồng thời là m lễ Mở cử­a chùa - khai hội chùa Hương cho đến ngà y nay.

Và o ngà y khai hội, từ sáng sớm, trên các nẻo đường thôn Yến Vĩ, đã nhộn nhịp bước chân người. Các lão ông áo dà i, khăn đóng, tay cầm hương nganh; các lão bà  áo dà i tứ thân, quần lĩnh, tay bưng trầu cau oản quả thà nh kính bước và o đửn Trình là m lễ Mở cử­a rừng.

Từ sau lễ Mở cử­a rừng, người dân Hương Sơn mới bắt đầu lên núi săn bắn; đi rừng hái củi, hái rau. Trên suối Yến mới vun vút thuyửn tam bản đi đánh cá, và o chùa Trò, Công việc chuẩn bị Hội mới bắt đầu và  đối với khách thập phương cũng bắt đầu ngà i hội.

Hội chùa Hương khởi đầu từ ngà y mùng sáu tháng giêng còn kết thúc và o ngà y nà o lại phụ thuộc và o người đi Hội. Năm mùa mà ng thất bát, Hội chùa Hương có ngắn cũng phải dà i hà ng tháng; năm phong đăng hòa cốc thì độ dà i gấp đôi, gấp rườ¡i.

Аã mấy trăm năm nhưng Hội chùa Hương vẫn nô nức người đi trẩy hội. Bởi thế mà  nó được mệnh danh là  hội vui bậc nhất ở cõi trời Nam như lời danh sĩ nhà  Nguyễn Phan Huy Chú đã đử tựa khi du ngoạn chốn nà y.

Chùa Hương gồm toà n bộ khu vực Hương Sơn với những đửn, chùa, hang động, sông suối và  rừng mơ. Аây là  danh thắng nổi tiếng ở xứ Аoà i xưa (nay thuộc Hà  Nội) bởi tiểu sơn lâm mà  có đại kử³ quan và  động đẹp nhất trời Nam. Hiện, đồng bà o Mường không còn sinh sống ở khu vực nà y nhưng dấu vết của họ còn khá đậm trong các tục thử đá, ném đá chơi động, chơi hang và  đặc biệt là  trong ngà y khai hội chùa Hương.