Chuyển đổi số báo chí - Hướng đến hiệu quả

Công nghệ số đang định hình lại thị trường báo chí, một mặt thúc đẩy tiến trình số hóa báo chí, nhưng mặt khác cũng giúp báo chí in tìm ra những giá trị riêng biệt và chỗ đứng vững chắc hơn trong phân khúc của riêng mình. Còn chúng ta mỗi ngày phải đối mặt với câu hỏi chuyển đổi số như thế nào để khai thác đúng xu thế đó. Báo chí văn nghệ cũng không là ngoại lệ.

Trước tiên, cần phải hiểu rằng chuyển đổi số trong báo chí không đơn thuần là đưa báo chí lên các nền tảng số. Đó là việc hợp lý hóa quy trình sản xuất và kinh doanh báo chí bằng các công nghệ số, giảm chi phí xuất bản cuối cùng và tăng khả năng cạnh tranh cho các cơ quan báo chí. Đương nhiên, nó cũng bao hàm ý nghĩa giải quyết nhu cầu tiếp cận nội dung theo hướng đa dạng hóa, phù hợp với nhu cầu trải nghiệm của nhiều nhóm đối tượng độc giả trên các môi trường số.

Chuyển đổi số quy trình sản xuất báo chí ngày hôm nay bắt đầu từ khâu tiếp nhận nội dung, kiểm chứng và xử lý thông tin, biên tập, thiết kế và xuất bản đa phương tiện. Nếu như ở nhiều cơ quan báo chí, bộ máy phóng viên, biên tập đã được làm quen với hệ thống công nghệ quản trị nội dung, nơi mà mỗi cá nhân được phân quyền thực hiện những tác vụ nhất định trong khâu xuất bản, thì ở những tờ báo chuyên ngành văn hóa, văn nghệ, vẫn còn lệ thuộc vào những nhân tố bên ngoài như cộng tác viên, tác giả - những người không bị ràng buộc vào quy trình số của tòa soạn. Bài viết của họ có thể dưới bất kỳ định dạng nào, từ bản in đến viết tay, hoặc là các tệp tin thiếu chuẩn mực chính tả và cấu trúc phục vụ hệ thống CMS. Điều này dẫn đến những yêu cầu công nghệ phù hợp nhằm đơn giản hóa khâu nhập liệu và định dạng lại bản ghi, như công nghệ picture-to-text (chuyển bản chụp thành chữ viết) hay speech-to-text (chuyển lời nói thành chữ viết), hoặc giải pháp kiểm tra đạo văn hay bản quyền tác giả.

***

Chuyển đổi số cũng có nghĩa là xây dựng các nền tảng và kênh xuất bản dựa trên sự thấu cảm với nhu cầu nội dung, thói quen tiếp cận nội dung của bạn đọc. Lựa chọn kênh xuất bản không thể là sự a dua theo xu hướng thời thượng, mà là tìm kiếm giải pháp phục vụ bạn đọc một cách tốt nhất. Thế giới số làm thay đổi thói quen và phong cách đọc, cũng đồng thời phân hóa đối tượng bạn đọc thành rất nhiều nhóm đối tượng khác nhau, cơ quan báo chí buộc phải mở rộng sang các nền tảng mới để thích ứng với sự thay đổi này. Nếu như, với các cơ quan báo chí chính trị xã hội, hầu hết bạn đọc sẵn sàng chuyển đổi sang các nền tảng số, thậm chí thỏa mãn nhu cầu thông tin qua một vài dòng trên mạng xã hội, thì người đọc của báo chí văn nghệ sẽ không nhanh chóng từ bỏ các nền tảng truyền thống. Tiếng sột soạt của giấy in vẫn mang lại cảm giác dễ chịu khi họ đọc các bài tản văn, những vần thơ hay truyện ngắn. Ngược lại, giới trẻ và những người bận rộn bắt đầu quan tâm đến các phương tiện sách nói hoặc siêu văn bản tương tác (responsive) trên điện thoại di động.

Trong một bài viết trên trang Ring Publishing, Tập đoàn Ringier Axel Springer Polska nói rằng, sự chuyển đổi kỹ thuật số trong xuất bản là một phản ứng đối với những thay đổi trong thói quen của người tiêu dùng và sự phổ biến ngày càng tăng của các thiết bị di động được sử dụng như một nguồn thông tin hằng ngày. “Công nghệ kỹ thuật số đóng một vai trò quan trọng trong ngành xuất bản và không có dấu hiệu cho thấy xu hướng này có thể thay đổi”. Như vậy, chuyển đổi số cũng đồng nghĩa với việc báo chí sẽ tạo ra môi trường làm việc, sáng tạo nội dung, biên tập, quản trị và xuất bản thích ứng với điện thoại di động ra sao.

***

Tuy vậy, chuyển đổi số là một quá trình. Sẽ không có một mô hình chuẩn mực nào cho tất cả các cơ quan báo chí. Nó phụ thuộc vào mức độ trưởng thành số của đội ngũ nhân sự, nguồn lực tài chính, và đặc biệt là áp lực thay đổi từ bạn đọc. Đầu tư cho một hệ thống công nghệ quản trị đồng bộ từ quản lý công việc, nhân sự đến xuất bản đa nền tảng sẽ là không cần thiết đối với một tòa soạn quy mô nhỏ, hướng vào một tệp khách hàng hạn chế. Ngược lại, với những tòa báo có lực lượng đông đảo, hướng tới nhiều đối tượng độc giả, phân phối nội dung với một quy mô rộng lớn, thì áp lực chuyển đổi sang các phương tiện vận hành số là điều bắt buộc.

Nhưng, thay đổi sang phương pháp tư duy số và một nền văn hóa số là cần thiết đối với bất cứ tòa soạn nào. Điều này có nghĩa là chúng ta cần áp dụng một quy trình làm việc, giao tiếp, ra quyết định, phê duyệt và điều hành tòa soạn bằng các giải pháp và công cụ số, đơn giản hóa, nhanh chóng và loại bỏ các thủ tục hành chính không cần thiết. Sẽ rất khập khiễng khi chúng ta theo đuổi các nền tảng truyền thông số mới dành cho độc giả, trong khi phong cách làm việc vẫn xưa cũ, máy móc và nặng nề về thủ tục hành chính.

Có một câu hỏi muôn thuở: Chuyển đổi số bắt đầu từ đâu? Hãy bắt đầu từ khách hàng, bằng sự thấu hiểu nhu cầu trong tiến trình thay đổi của bạn đọc và khách hàng nội bộ - đội ngũ nhân sự và cộng tác viên báo chí. Tìm ra giải pháp ứng dụng số thuận tiện nhất, đơn giản nhất, nhanh chóng nhất để bộ máy hoạt động trơn tru, dễ dàng, thuận lợi chính là chuyển đổi số. Chuyển đổi số nhiều khi chỉ là lựa chọn một giải pháp giao tiếp, xử lý thông tin hữu hiệu nhất cho tòa soạn.

Chuyển đổi số là hướng tới hiệu quả chứ không nên là gánh nặng và áp lực quá lớn. Nó là một tiến trình dài hạn, từng bước theo sự phát triển của công nghệ và thị trường. Chúng ta có thể bắt đầu chuyển đổi số từ những khâu nhỏ nhất là số hóa sản phẩm báo chí, và giải bài toán mô hình kinh doanh của cơ quan báo chí - tiếp cận khách hàng trên nền tảng số, tiếp thị và bán sản phẩm báo chí văn hóa của chúng ta đúng với đối tượng mục tiêu, đa dạng hóa nguồn thu cho cơ quan báo chí.