Di dời linh vật ngoại lai ra khửi các di tích: Vì sao chậm trễ?

Các di tích phải sử­ dụng linh vật phù hợp. Ảnh: Văn Tuân

Thực hiện ý kiến chỉ đạo vử việc "di dời hiện vật không phù hợp ra ngoà i khuôn viên di tích, cơ quan, đơn vị", ngay từ tháng 9-2014, Sở VH,TT&DL Hà  Nội đã phối hợp với các đơn vị liên quan, UBND và  phòng VH&TT 30 quận, huyện, thị xã triển khai thực hiện. Tất cả 30 quận, huyện đã tổ chức tập huấn các cán bộ phường, xã vử công tác tuyên truyửn, vận động tới các di tích cơ sở tại phường, xã, thị trấn, các tiểu ban quản lý di tích, sư trụ trì tại địa bà n quản lý nhằm nhận thức rõ và  có ý thức ngăn chặn, đồng thời thực hiện việc di dời các hiện vật ngoại lai đã có ra ngoà i khuôn viên di tích. Trong số 30 quận, huyện, thị xã, quận Long Biên đã là m rất tốt công tác di dời linh vật ngoại lai, vận động di dời thà nh công 30 sư tử­ đá tại 11 di tích. Tuy nhiên, ở nhiửu nơi, việc di dời hiện vật vẫn còn gặp một số khó khăn, vướng mắc. Trao đổi với phóng viên Báo Hà nộimới, Trưởng ban Quản lý Di tích - Danh thắng Hà  Nội Nguyễn Thị Hòa cho biết: "Аây là  một công việc không dễ, từ việc nhận diện, việc đánh giá sự phù hợp với di tích đến việc tổ chức di dời, nơi tập kết, việc xử­ lý sau đó...".

Quả thực, quá trình thực hiện cho thấy có rất nhiửu vấn đử khó có thể giải quyết trong một sớm một chiửu. Hà  Nội được đánh giá là  một trong những địa phương có nhiửu di tích nhất cả nước, số lượng linh vật ngoại lai tồn tại trong các di tích cũng khá lớn. Tại hội nghị sơ kết công tác triển khai việc di dời biểu tượng, sản phẩm, linh vật không phù hợp với thuần phong mử¹ tục Việt Nam ra khửi di tích, Phó Giám đốc Sở VH,TT& DL Hà  Nội Trương Minh Tiến cho biết, đã có 146 trong số 538 con sư tử­ đá không phù hợp với văn hóa Việt được chuyển đi. Tuy nhiên, từ đó đến nay, tình hình thực hiện di dời hiện vật ngoại lai ra khửi di tích tại Hà  Nội vẫn còn gặp phải rất nhiửu khó khăn. Thứ nhất, việc nhận biết hiện vật để xác định đúng các "hiện vật lạ" phải di dời còn hạn chế do chưa có hướng dẫn của Bộ VH,TT&DL vử các chi tiết, tiêu chí nhận diện như: Kiểu dáng, mà u sắc, chất liệu... Thứ hai, sau khi phân loại và  tổ chức di dời, nhiửu địa phương gặp khó khăn trong việc lựa chọn nơi tập kết những "hiện vật lạ". Thứ ba, do chưa có hướng dẫn, quy định chi tiết vử việc tiếp nhận hiện vật công đức, nên việc đưa hiện vật lạ và o di tích do nhân dân công đức tại một số địa phương chưa được giám sát chặt chẽ.

Qua các đợt thanh tra cũng cho thấy, chưa có sự đồng nhất trong xử­ lý di dời hiện vật ngoại lai. Có nơi tạm cất và o kho, mời tổ chức, cá nhân công đức đến chuyển đi. Có nơi dễ di dời sư tử­ đá nhưng rất khó thuyết phục di dời tượng Quan Thế âm Bạch y, tượng La Hán bằng sứ vì liên quan đến tâm linh, không thể đập tượng, cũng không vứt bử. Nhiửu chuyên gia cho rằng, đây là  vấn đử liên quan văn hóa tâm linh nên cần thời gian để thực hiện, và  quan trọng nhất là  giúp người dân hiểu rõ vấn đử để thay đổi nhận thức. Nói như Trưởng BQL Di tích - Danh thắng Nguyễn Thị Hòa: "Có lẽ, BQL Di tích - Danh thắng sẽ chử thêm hướng dẫn, tập huấn của Bộ vử việc nà y. Phải có những kiến thức cụ thể, hướng dẫn cụ thể mới có thể thuyết phục địa phương được. Rồi tuyên truyửn để dân hiểu, vì đây là  vấn đử liên quan đến tâm linh, đến cộng đồng dân cư. Việc nà y không là m nhanh được".

Аúng là  việc tuyên truyửn, vận động để người dân, đặc biệt là  các vị trụ trì nhận thức đầy đủ ý nghĩa, giá trị các hiện vật mang biểu tượng văn hóa Việt Nam, từ đó tự động di dời vật phẩm không có tên trong hồ sơ xếp hạng di tích là  vấn đử quan trọng nhất. May mắn là  giữa mối bòng bong không dễ gỡ cũng đã xuất hiện những tín hiệu tích cực. Chiửu 6-2, một đôi nghê Việt bằng đá, được chế tác theo nguyên mẫu từ tượng nghê gỗ lớn nhất Việt Nam ở đửn vua Lê (Thanh Hóa, thế kỷ XVII) đã được rước và o di tích lịch sử­ văn hóa đình Là ng Trạch Xá (ử¨ng Hòa, Hà  Nội) thay cho sư tử­ ngoại lai. Аây là  mẫu nghê Việt đầu tiên được cấp phép cung tiến và o di tích đã xếp hạng. Việc cộng đồng dân cư và  một số tổ chức xã hội tự giác di dời linh vật ngoại lai, tiến hà nh đồng thời với việc thay thế linh vật phù hợp với văn hóa Việt được coi là  một giải pháp trong quá trình di dời hiện vật ngoại lai, đáp ứng tâm linh, tạo được sự đồng thuận trong dân chúng.

Khó khăn sẽ từng bước được tháo gỡ nếu chúng ta có quyết tâm, sự sâu sát trong quản lý, chi tiết trong hướng dẫn, chủ động tìm giải pháp cho từng vụ việc và  đặc biệt là  sự khéo léo trong vận động, tuyên truyửn để tạo được sự đồng thuận. Nhưng rõ rà ng "việc nà y không là m nhanh được", nói như chia sẻ của vị Trưởng BQL Di tích - Danh thắng Hà  Nội mà  vẫn cần sự thận trọng, cân nhắc. Chính vì vậy, trong các giải pháp được đưa ra, việc tổ chức tập huấn, phổ biến kiến thức chuyên môn vử những linh vật phù hợp, không phù hợp với di tích nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm đội ngũ cán bộ văn hóa tại địa phương, các tiểu ban quản lý các di tích tại cơ sở để tiếp thu và  góp phần tuyên truyửn hiệu quả việc tiếp nhận hiện vật, đồ thử tại di tích được đặc biệt coi trọng.