Lục bát giao mùa là tập thơ thứ hai của tác giả Nguyễn Hoàng sau tập thơ Giọt thời gian in tại NXB Hội Nhà văn năm 2018. Là một cựu chiến binh trở về với miền đồi núi nghèo khó Sóc Sơn (Hà Nội) sau chiến tranh, thơ đến với anh hơi muộn qua chặng đời thăng trầm, vất vả mưu sinh từ khởi nghiệp đến lập nghiệp. Tới nay, khi cuộc sống đã vợi bớt những lo toan, trăn trở thường ngày, Nguyễn Hoàng đến với thơ cùng những nỗi niềm giao cảm trước tình người, tình đời và trước cảnh sắc thiên nhiên đã từng lay động trái tim mẫn cảm của một người thơ giàu ký ức. Ở bài viết này, tôi chỉ đề cập tới những diễn ngôn ký ức trong thơ Nguyễn Hoàng.

Một trong những diễn - ngôn - thơ giàu ký ức đã đưa tác giả Nguyễn Hoàng ngược về miền quá khứ đó là những kỷ niệm về người cha thương kính: 

Bố tôi 

Khuất núi lâu rồi

Những khi nhớ 

Lại lệ rơi thành dòng

Nỗi niềm thương kính 

Mênh mông

Người cha 

Lẫn dáng lão nông tri điền

Trở giời 

Sức chẳng còn nguyên

Cắn răng ru sốt 

Ngủ yên đáy lòng

Trẻ thơ 

Bỏ bữa chiều đông

Thương con đứt ruột 

Nói không nên lời

Hiếm hoi 

Giọt nước mắt rơi

Vì con 

Đâu sợ cuộc đời chông gai

(Bố tôi)

Những câu thơ giản dị nói trên như một lời tâm sự, bộc bạch của đứa con với người cha thương kính. Hình như trong bài này, tác giả Nguyễn Hoàng không định làm thơ mà anh chỉ thưa với cha bằng mấy dòng lục bát với tấm tình trân quý của người con trước công lao trời bể của cha: 

Gia đình 

Gánh trĩu đôi vai 

Tháng ngày chuệnh choạng 

Đường dài bố đi

Quần chùng 

Chẳng sắm mấy khi

Áo sờn cúc 

Có tìm khuy bao giờ

Nuốt nghèo 

Nuôi một giấc mơ

Bán thân mong mỏi 

Con thơ nên người

(Bố tôi)

Bóng nghiêng 

Tự hẹn với mình

Đến thăm 

Ông bạn thương binh gần nhà

Bích đào thắm 

Những bông hoa

Ôm nhau 

Dành tặng món quà 

Ngày xuân

Ngang chiều 

Mang chiếu rải sân

Nhíu mày bỏ nạng 

Tháo chân ra ngồi

Lê lê tay 

Rót nước mời

Chén trà nóng rẫy 

Tim tôi nghẹn ngào

(Thăm bạn hàng xóm)

Tôi cho rằng những câu thơ trên cũng nằm trong một diễn ngôn ký ức, khi cái phần quá khứ của cuộc chiến tranh tàn khốc tuy đã đi qua hàng mấy chục năm nhưng vẫn không chịu ngủ yên trong nỗi trăn trở của Nguyễn Hoàng trước mất mát của đồng đội. Với câu thơ “Bão qua/ Trót một cành rơi/ Để rừng cây/ Mãi xanh tươi bốn mùa” - tính diễn ngôn ở đoạn cuối bài thơ này đã được tác giả nâng lên như một lời chia sẻ, như một sự động viên bạn mình:     

Trầm ngâm

Ăn điếu thuốc lào

Một làn khói trắng 

Thổi vào bình yên

Chia tay 

Chưa nỡ đứng lên

Nỗi đau mất mát 

Đã quên đâu rồi

Bão qua

Trót một cành rơi

Để rừng cây 

Mãi xanh tươi bốn mùa

(Thăm bạn hàng xóm)

 Ở bài thơ thứ hai viết về người bạn thương binh hỏng mắt, diễn ngôn ký ức trong thơ Nguyễn Hoàng vẫn là dòng chảy suy tư, trăn trở của người thơ từng đi qua chiến tranh, từng nếm trải những đau thương, mất mát khi chia sẻ với nỗi đau của đồng đội khi quê hương đã trở lại thanh bình.

Đến thăm 

Ông bạn thương binh

Ôm nhau 

Giữa biển nghĩa tình chân quê

Xóm nghèo 

Rợp bóng rặng tre

Mái tranh đội nắng

Trưa hè lim dim

Gậy quen 

Quờ quạng lần tìm

Ngắm anh 

Ngấn lệ con tim chảy buồn

Dù trên vai áo 

Vải sờn

Vẫn vương dáng lính 

Trường Sơn thuở nào

(Thăm bạn)

Viết về mất mát mà không bi lụy, viết về đau thương mà không thở than yếu đuối, đấy cũng là một đặc điểm trong diễn ngôn ký ức của thơ Nguyễn Hoàng. Và đoạn cuối trong bài thơ thứ hai viết về người bạn thương binh đã ghi nhận điều ấy:

Chạnh lòng 

Thương mến nao nao

Kính đen chạm vẻ 

Hanh hao tuổi già

Chia tay 

Khi bóng chiều tà

Bồng bềnh trắng muốt 

Mây xa in trời

Mắt anh 

Dù chẳng còn cười

Nhưng nay 

Tổ quốc muôn đời sáng danh

(Thăm bạn)

Qua mấy bài thơ giàu tính diễn ngôn ký ức nói trên, có thể ta đã thấy được hết những ưu điểm - nhược điểm, cái được và cái chưa được trong thơ Nguyễn Hoàng. Theo tôi, khi đưa hiện thực đời sống vào thơ, Nguyễn Hoàng dường như vẫn còn nghiêng về phía tả chân, tả thực nhiều quá và đôi khi anh cũng ham diễn giải. Bởi với thi ca thì cái hiện thực đời sống trong thơ phải được nâng lên thành hiện thực có chất thơ chứ không thể chỉ dừng lại ở chất văn vần. Mặc dù trong văn vần có chút nào đó là thơ và trong thơ có chút nào đấy là văn vần, nhưng với một bài thơ đúng nghĩa thì chất thơ phải nhiều hơn chất văn vần.