Nhà văn Di Li: ˜Hãy sống như bạn đang... hấp hối™

Không muốn tạo scandal

- Cơ hội dà nh cho các tác giả trẻ và o Hội Nhà văn không nhiửu, thế mà khi có tên trong bảng và ng hội viên mới đầu năm nay chị đã không đến dự lễ kết nạp. Tại sao vậy?

- Hôm đó cha mẹ chồng tôi kỷ niệm 40 năm ngà y cưới. Cùng ngà y tôi cũng có một lời mời giao lưu, nhưng đã phải bử tất cả để lo việc nhà . Dù ngại nhưng đôi khi tôi cũng đà nh hy sinh vậy. Tôi nghe nói hôm đó cũng nhiửu người có việc đột xuất không đến được, chứ nà o có phải tôi muốn gây scandal gì đâu.

- Việc trở thà nh hội viên Hội Nhà văn Việt Nam với những người viết trẻ khá chật vật. Theo chị họ phải là m gì để mở cánh cửa dường như không tưởng ấy?

- Tôi mới biết thông tin rằng những người trẻ như tôi trong Hội thực ra rất ít. Nhưng để là m hồ sơ thì có mất nhiửu công sức gì đâu. Trên thực tế người ta cảm thấy mình có đủ điửu kiện thì đâm đơn chứ không mấy ai nỗ lực viết, in sách, lĩnh giải thưởng chỉ nhằm mục đích để... được và o Hội nhà văn. Cứ nộp hồ sơ đấy rồi tạm quên nó đi, lúc nà o và o được thì và o. Mà sau 3 năm tôi cũng quên đi thật, đến lúc không còn nhớ đến lá đơn ấy nữa thì lại được kết nạp.

Nhà văn Di Li.

- Sáng tác, dịch thuật, viết sách dạy PR, cộng tác với báo chí, nghử chính là giảng viên đại học, tốc độ là m việc chóng mặt của chị khiến nhiửu đồng nghiệp cũng... chóng mặt theo?

- Không, tôi vốn dĩ vẫn thế mà . Hồi đại học, tôi học song song hai bằng một lúc. Lại học thêm ngoại ngữ thứ ba, đi là m thêm đủ mọi nghử để cố gắng tự trang trải phần nà o chi phí cho cuộc sống. Nuôi con nhử thì cũng kịp có luôn bằng cao học. Một phần vì tôi là người ham hoạt động, thích sự đa dạng của kiến thức và công việc, nhưng điửu quan trọng nhất là tôi luôn thích câu nói Hãy sống như ngà y mai ta phải chết. Từ nhử tôi đã ý thức được điửu nà y. Nhà văn Anne Enright nói rằng Hãy tưởng tượng rằng bạn đang hấp hối. Nếu bạn mắc một căn bệnh nà o đó ở giai đoạn cuối, bạn có muốn hoà n thà nh cuốn sách không?. Không hiểu sao tôi luôn bị ám ảnh bởi ý nghĩ rằng đời người là hữu hạn và ngắn ngủi lắm, và thiên đường thì ở ngay mặt đất nà y. Tôi không thích thời gian trôi đi vô ích. Ngoà i công việc, tôi cũng cố gắng tận hưởng hết cuộc sống bằng những niửm đam mê khác của mình.

Cháº³ng lẽ nhà văn cứ phải úi xùi?

- Chị thích khám phá các vùng đất mới và có điửu kiện để thực hiện sở thích đó, có vẻ như chị đang xây dựng một hình ảnh Di Li - công dân thế giới?

- Đi cũng là sự tận hưởng cuộc sống. So với thiên hạ tôi đi cũng không nhiửu nhưng hễ đi vử là viết liến láu đủ mọi chuyện nên có vẻ được tiếng vậy thôi. Một trong những mục tiêu lớn nhất của cuộc đời là tôi sẽ cố gắng đến những nơi mà tôi được đọc trong sách. Trong đầu tôi lúc nà o cũng đầy ắp hình ảnh của những vùng đất tưởng tượng ấy.

- Khi có dịp đến một vùng đất nà o đó, chị có thấy nó khác so với mình tưởng tượng không?

- Khác nhiửu. Cháº³ng mấy khi giống những gì tôi hình dung cả. Tôi có thất vọng ở một số nơi, cháº³ng hạn Paris và Saint Peterburg. Khi chưa đến, tôi cứ hình dung nó như thiên đường. Tôi ngỡ như Puskin còn đứng trên cầu sông Neva giữa đêm trắng và Nhà thử Đức Bà lộng lẫy như trong phim. Thế rồi khi thấy những cỗ xe xập xệ chạy trên đường phố khấp khểnh ở nơi trước đây từng là Leningrad và rác thải ngập đầy những bến xe điện ngầm ở Paris, tôi lại chán chường một cách vô lý. Chuyện đó xảy ra cách đây 10 năm. Giử thì tôi cho rằng chính những cái khác đó mới hấp dẫn, còn nếu đã giống thì cháº³ng cần phải khám phá nữa.

Nhà văn nữ tự nhận mình đang có những sản phẩm chất lượng, nhưng chưa có đỉnh cao.

- Nghe nói mỗi năm chị lại ăn Tết ở một vùng đất mới?

- Hai năm nay tôi bắt đầu thực hiện điửu đó. Tôi tự tạo ra kiểu ăn Tết cho riêng mình. Năm kia ở Sapa còn năm ngoái ở Myanmar. Hy vọng năm sau tôi sẽ đón giao thừa trên một bãi biển nhiệt đới nà o đó. Tôi luôn cảm thấy hạnh phúc với những tưởng tượng như vậy.

- Chị từng nói không phải cứ lên báo nhiửu là tốt, nhưng tại sao chị vẫn lên báo rất nhiửu?

- Chính xác thì tôi nói rằng không phải cứ lên báo nhiửu là PR tốt, mà nội dung của nó mới là quan trọng, nội dung gây scandal thì thậm chí còn gây phản cảm. Thực ra tôi từ chối báo chí cũng nhiửu, nếu thấy không phù hợp. Hơn nữa mỗi báo đửu có độc giả riêng của nó, không mấy ai đọc hết các loại báo trên đời đâu. Còn nếu rủi mình gặp đúng người như vậy, họ chăm đọc hết các loại báo, mở báo nà o ra cũng thấy mặt mình trên ấy thì đúng là cũng ngại thật. Riêng điửu nà y tôi cũng rất cẩn thận. Tôi không hử muốn là m độc giả phải phát chán chỉ vì nhìn thấy mình nhiửu quá.

- Để ý cách chị xuất hiện trước công chúng, người ta dễ liên tưởng đến một nhân vật của giới giải trí nhiửu hơn là giới văn chương?

- Có bận một MC buột miệng bảo tôi Em hình dung nhà văn khác cơ. Tôi hửi khác thế nà o. Cô ấy nói cứ nghĩ nhà văn trông phải lụi cụi khổ khổ thế nà o cơ. Rồi thì vừa ngà y hôm qua, có chị giám đốc công ty sách nhử tôi tìm gia sư cho con, mới tâm sự rằng Chị nói thật em đừng giận, con gái chị muốn thi chuyên văn nhưng chị sợ nó lại thà nh hâm hấp nên bảo nó học chuyên ngữ thôi. Cháº³ng nhẽ tôi lại cứ phải giữ đúng hình ảnh như trong đầu thiên hạ thì mới ra là nhà văn.

- Tại sao chị luôn chăm chút và kiểm soát hình ảnh của mình chặt chẽ đến từng... centimet khi đưa ra trước công chúng?

- Tôi là người duy mử¹. Tôi thích sự hoà n hảo. Không phải bây giử mà tôi vốn đã là người cẩn trọng với hà nh vi, lời nói và cách phục sức. Đối với người khác cũng vậy. Nếu tôi phửng vấn nhân vật, họ đưa cho tôi một cái ảnh không đẹp lắm, tôi sẽ đử nghị họ phải gửi lại ảnh khác, nếu không tôi sẽ tự đến chụp. Ngay cả ảnh của các nhân vật mà tôi đưa lên website riêng cũng rất cầu kử³. Còn nhớ có hôm trước khi tôi ra mắt sách, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên dẫn chương trình, tôi bảo anh mặc áo ấy không được, mai phải thay áo khác. Anh Nguyên đáp Thôi cô đến nhà tôi tự mở tủ quần áo ra mà chọn, tôi cháº³ng biết mặc thế nà o cho vừa ý cô đâu. Nhưng hôm sau thấy MC ăn mặc rất trịnh trọng, lại còn cẩn thận hửi thêm Thế đôi già y nà y đã được chưa?.

Trong công việc, tôi yêu cầu văn bản không được sai một lỗi chính tả, một dấu chấm, dấu phẩy. Cách trình bà y in ấn và thiết kế đửu phải đạt thẩm mử¹. Lẵng hoa đặt tại sự kiện cũng phải phù hợp với mà u sắc tổng thể. Cũng may đó là một trong những yêu cầu vô cùng khắt khe của nghử PR và quảng cáo. Khi dạy học trò chuyên ngà nh PR, ngà y nà o lên lớp tôi cũng nhắc Các em phải nhớ một điửu nằm lòng rằng nghử của chúng ta cái gì cũng phải là m cho đẹp, đẹp từ tử giấy in trở đi. Ai cũng yêu cái đẹp mà , cháº³ng lẽ nhà văn là cứ phải úi xùi, xấu xí thì mới viết văn hay.

Luôn xuất hiện với hình ảnh đẹp, lên báo một cách chuyên nghiệp và bà i bản nhưng không giả tạo.

Di Li luôn xuất hiện với hình ảnh đẹp, lên báo một cách chuyên nghiệp và bà i bản nhưng không phải là giả tạo.

Nhà văn chuyên nghiệp là phải sáng tác nhiửu và có tác phẩm đỉnh cao

- Theo chị, thế nà o là hình ảnh hiện đại của nữ nhà văn Việt Nam?

- Các nhà văn, nhà thơ nữ bây giử rất đẹp và hiện đại. Tôi rất ngườ¡ng mộ hình ảnh lịch lãm của các nhà thơ Dạ Thảo Phương và Nguyễn Phan Quế Mai. Tôi chỉ là một phụ nữ bình thường có óc thẩm mử¹ và biết là m đẹp thôi. Tôi mong người ta nhìn và o những gì tôi viết hơn.

- Có thế mạnh dịch thuật và quan hệ với các đối tác ngoại, chị có nghĩ đến việc dịch các tác phẩm của mình ra tiếng nước ngoà i?

- Tôi có 15 truyện được dịch ra tiếng Anh rồi, vẫn cứ tiếp thị ra nước ngoà i đấy, nhưng công việc lu bu nên tôi là m cũng chưa bà i bản. Nhiửu khi bận đến nỗi không có thời gian sửa bản thảo tiếng Anh nữa. Thôi thì công việc ấy là của nhà xuất bản, mình là người viết, dịch, giử lại kiêm luôn cả tiếp thị nữa thì cực thân quá.

- Chị từng nói vử cuốn tiểu thuyết thứ hai Câu lạc bộ số 7, khá lâu rồi vẫn chưa thấy ra mắt, kế hoạch ấy đang ở công đoạn nà o rồi?

- Bản thảo của tôi vẫn còn rất nhiửu trong máy nên tôi cứ cho xuất bản dần dần. Câu lạc bộ số 7 vẫn đang ở chương thứ 6, nghĩa là mới được một phần ba câu chuyện. Tôi sẽ hoà n thà nh nó và o cuối năm nay.

- Chị và Phương Đông Books chuẩn bị phát hà nh tập Hồi ký học đường gắn với một cuộc thi dà nh cho sinh viên, phải chăng Di Li muốn chinh phục bạn đọc trẻ?

- Phía công ty Phương Đông muốn nhân ngà y ra mắt tập sách của tôi phát động cuộc thi Hồi ức học đường. Tôi cũng muốn là m điửu gì đó có ý nghĩa hơn là chỉ đơn thuần viết sách. Hà ng ngà y các em vẫn viết blog, tại sao không chăm chút chính những mẩu văn sống động đó để trở thà nh bà i dự thi? Tôi muốn góp phần phát triển văn hóa đọc và kử¹ năng viết của các em. Đừng nghĩ rằng chỉ những người chuyên nghiệp mới viết văn.

- Theo chị thế nà o là một người viết chuyên nghiệp?

- Jack London nói rằng Bạn cứ việc chử cảm hứng. Rồi sẽ đến lúc bạn phải chống gậy mà đi. Nhà văn chuyên nghiệp trước hết phải là người có những tác phẩm chất lượng, điửu thứ hai là phải viết đửu đặn, dù chưa công bố thì vẫn cứ viết, không cần chử cảm hứng. Tôi thấy các nhà văn lớn thường sáng tác rất đửu, khối lượng tác phẩm đồ sộ. Tuy nhiên, sáng tác ít mà có những đỉnh cao thì vẫn cứ là chuyên nghiệp. Chỉ sợ không có cả hai mà thôi.

Nhưng đấy mới chỉ là quan niệm của riêng tôi. Còn tôi thấy có người bảo phải là hội viên Hội Nhà văn mới được coi là chuyên nghiệp, có người lại bảo phải có giải thưởng hoặc sách bán chạy mới là chuyên nghiệp. Có thể mỗi người sẽ tìm ra cho mình một con đường riêng.

- Thế bản thân chị đã đi được bao xa trên con đường chuyên nghiệp của mình?

- Tôi đang có những sản phẩm chất lượng, nhưng chưa có đỉnh cao. Đỉnh cao trong nghệ thuật là gì ư? Là khi bạn đọc một điửu gì đó rồi phải lắc đầu nghĩ Mình chịu không là m được thế nà y. Tôi thì cứ treo cái đỉnh núi ấy ở trước mặt để còn nỗ lực leo lên.